NHÀ VỆ SINH CÔNG CỘNG, NỖI NIỀM RIÊNG…KHÔNG GIAN CHUNG

 

Nguyễn Hồng Ngọc

Khoa Kiến trúc,

Trường Đại học Bách Khoa, Đại học Đà Nẵng.

Nhà vệ sinh công cộng là một nỗi ám ảnh của nhiều người khi phải sử dụng chúng. Nhưng liệu trải nghiệm với nhà vệ sinh công cộng có nhất thiết phải là tồi tệ? Liệu có thể cải thiện trải nghiệm sử dụng nhà vệ sinh công cộng và làm cho nó thân thiện, hoặc chí ít bớt ám ảnh hơn cho chúng ta.

Nhà vệ sinh công cộng là một phần gắn bó của không gian công cộng

Nhà vệ sinh công cộng là một phần không thể thiếu trong không gian công cộng. Tuy nhiên, trong số các tiện ích này, nhà vệ sinh công cộng thường bị bỏ…quên nhiều nhất, trong khi lại là nhu cầu cơ bản nhất của người dân đô thị.  

Một trong những yêu cầu đối với nhà vệ sinh công cộng là phải có địa điểm hợp lý. Cần bố trí ở những nơi có lượng di chuyển lớn trong đô thị. Cần phải ở gần các hoạt động khác khiến cho nó trở nên an toàn hơn đặc biệt với phụ nữ và những người yếu thế. Ví dụ: nếu bố trí nhà vệ sinh công cộng trong công viên thì bố trí bên rìa chứ không phải nằm hẳn trong công viên. Cho phép tôi nói rõ hơn một ít về vấn đề này. Nhà vệ sinh công cộng nên được bố trí như một phần của nút hoạt động (node of activities). Chẳng hạn: nhà vệ sinh công cộng nên bố trí kề bên trạm dừng xe bus, nơi bán hoa, sạp bán báo, hay quán cà phê. Ở thành phố Đà Nẵng có một nhà vệ sinh công cộng nằm bên rìa công viên nhỏ đường Hùng Vương, ngay tại góc đường Hùng Vương và Yên Bái. Nhà vệ sinh được đánh giá là sạch sẽ và thân thiện với người sử dụng, mặc dù không quá hào nhoáng. Dần dà bên cạnh nhà vệ sinh này mọc lên một quán cà phê. Rồi quán cà phê trở nên thu hút giới trẻ (hằng đêm có biểu diễn nhạc sống do các ca sỹ nghiệp dư như sinh viên thực hiện)…rồi dường như người ta quên mất có một nhà vệ sinh bên cạnh. Như vậy nếu quán cà phê nào cũng có nhà vệ sinh, vậy thì tại sao không thể bán cà phê bên cạnh nhà vệ sinh công cộng.

Nhà vệ sinh công cộng tại công viên đường Hùng Vương, thành phố Đà Nẵng. Nguồn: tác giả.

Các yêu cầu khác dường như hiển nhiên. Nhà nghiên cứu Clara Greed là nhấn mạnh sự quan trọng của việc thiết kế nhà vệ sinh công cộng bao gồm các yếu tố như:  tính tiện dụng, tiết kiệm nước, độ an toàn và thiết kế có tính bao hàm (inclusivenes) đối với các nhóm dân cư yếu thế như người già, trẻ em hay người khuyết tật. Ví dụ, nhà vệ sinh công cộng bao hàm phải có những thiết kế như bồn cầu phù hợp cho người khuyết tật, vách ngăn để tạo sự riêng tư và đảm bảo sự an toàn cho người sử dụng, đèn chiếu sáng đủ để sử dụng vào ban đêm, cũng như các đặc điểm khác có thể giúp đáp ứng nhu cầu đặc biệt của mọi người.

Điều này không chỉ giúp đảm bảo quyền lợi của những người có nhu cầu đặc biệt, mà còn giúp tăng cường tính bao hàm và tôn trọng đa dạng trong xã hội.

 

Ngoài ra cũng theo tác giả Clara Greed xây dựng và duy trì các nhà vệ sinh công cộng phải được coi là một ưu tiên đối với các nhà lãnh đạo đô thị, và công tác xây dựng và quản lý nhà vệ sinh công cộng là một phần của chiến lược xây dựng một thành phố công bằng và phát triển bền vững.

 

Theo ý tôi thành phố Hồ Chí Minh cũng như các thành phố lớn khác cũng có thể xem xét một giải pháp bổ sung khác là triển khai nhà vệ sinh công cộng di động như cách mà thành phố Denver đã thực hiện[1]. 

 

Có thể tham khảo với các khuyến nghị thiết kế nhà vệ sinh công cộng tại thành phố New York do các kiến trúc sư Julie Chou, Kevin Gurley, Boyeong Hong thuộc Diễn đàn Thiết kế Đô thị[2] đề xuất như: 

·      Tổ chức các cuộc thi thiết kế kiến trúc nhà vệ sinh công cộng cho thành phố. Đề cao các thiết kế hấp dẫn với vật liệu trang trí tường và sàn bền đẹp. Tạo ra giải thưởng Nhà vệ sinh của năm.

·      Đảm báo có chiếu sáng tự nhiên, có âm nhạc, thậm chí hoa tươi để tạo cảm giác chào đón đối với người dùng.

·      Cho phép đặt các bảng quảng cáo trong nhà vệ sinh công cộng

·      Sử dụng camera giám sát an ninh bên ngoài nhà vệ sinh công cộng để ngăn chặn những hành động phá hoại.

·      Sử dụng cabin đồng giới (unisex toilets) để giảm sự chênh lệch giới tính và thuận tiện cho người sử dụng.

·      Bố trí một số nhà vệ sinh phục vụ 24 giờ một ngày, bảy ngày một tuần.

·      Theo dõi và đánh giá nhà vệ sinh công cộng thông qua ứng dụng trên điện thoại di động để nâng cao trách nhiệm quản lý.

 

 

 

 

 

 

---

[1] Nguồn: Denver triển khai nhà vệ sinh công cộng di động (https://www.denvervoice.org/archive/2017/9/1/denver-embraces-mobile-restrooms).

[2] Nguồn: Nhu cầu đối với phòng tắm công cộng. https://urbandesignforum.org/wp-content/uploads/The-Need-for-Public-Bathrooms.pdf