mở rộng tầm nhìn…HƠN MỘT TÍ

mở rộng tầm nhìn…HƠN MỘT TÍ

Nhân mùa dịch, ngồi trong nhà chẳng biết làm gì nên nghĩ ngợi chuyện về các đề tài tốt nghiệp đại học, luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ tây lẫn ta. Ở đây không phán xét hay chỉ trích gì cả chỉ là suy nghĩ để làm thế nào tốt hơn nữa, một tí…hy vọng thế.

Chuyện là thế này, tôi thường thầy sinh viên từ đại học tới tiến sỹ, khi nào làm cái chi gọi là có một kết quả để ra trường cũng chằm ham làm cái của quê mình. Chẳng hạn anh sinh viên quê ở Quảng Bình thì thiết kế cái Bảo tàng quê choa, anh tiến sỹ xứ Du-bai thì làm cái luận văn tiến sỹ về đô thị quê anh. Việc này không có gì sai cả và đều tốt, đều đóng góp cho khoa học. Ít nhất là ở khía cạnh regional. Khoa học về vùng, về khu vực. Loại kiến thức này cũng cần thiết để cộng đồng quốc tế hiểu thêm về một địa phương nào đó. Nhưng loại kiến thức kiểu này không giúp người nghiên cứu đi được xa. Cũng không giúp tạo ra một tri thức mang tính bao quát hơn. Chẳng hạn liệu một anh nghiên cứu sinh ở Nam Mỹ có quan tâm tới đô thị Việt Nam hay không thì chắc là bạn biết câu trả lời rồi.

           

Vấn đề chủ chốt là thế này. Nếu anh chỉ viết về một nơi chốn một kinh nghiệm gần gũy thân quen với anh thì anh cũng phải biết viết về một nơi chốn khác, không thân thuộc với mình lắm, một địa hạt khác xa lạ với mình. Anh phải có khả năng bơi trên vùng nước lạ sau khi đã trải qua cái đồ án kiến trúc, luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ của anh để mở rộng tầm mắt của mình, để trở nên bao quát hơn một tí, khái quát hơn một tí. Nhờ thế anh mới có thể đóng góp nhiều hơn…một tí cho khoa học và qua đó nhãn quan của anh cũng rộng hơn một tí.

Vậy khi chọn đề tài thì thế nào? Theo tôi, đừng chọn cái gì quá địa phương với mình, kiểu như quê em ở Đà Nẵng thì em phải viết về Đà Nẵng, quê em ở Riyadh thì em phải viết về Riyadh. Nếu bạn không thể không viết về quể mình thì bạn vẫn có thể viết một nghiên cứu so sánh, kiểu như so sánh quê mình với nơi lạ. Hay tốt nhất là dứt hẳn quể mình viết về quê lạ mới hay.

Thế nên mới thấy các nghiên cứu sinh ở các nước phương Tây: Mỹ, Nhật, Pháp thường chọn các đề tài chẳng liên quan gì tới nơi mình sinh sống. Một cô Nhật (nhà nghiên cứu Li Tana) thì chọn Hội An và am hiểu Hội An còn hơn cả người Hội An. Một anh Pháp (Andres Mason) thì chọn Hà Nội và thấu suốt mọi ngõ ngách của lịch sử văn hóa Hà Nội.

Chỉ khi nào đi xa ra khỏi vùng nước quen thuốc ta mới mở rộng tầm nhìn…hơn một ít.