LUCY, WHITEHEAD và OPENSIM: Từ viễn tưởng, siêu hình đến hiện thực.

Trong bộ phim mới ra mắt mùa hè rồi tại Việt Nam, LUCY là bộ phim đáng để ý nhất. Ấn tượng không phải về các pha hành động trong phim (đạo diễn Luc Bensson chuyên về thể loại hành động), cũng không phải vì vẻ đẹp của nữ tài tử chính (Scarllet Johanson đóng). Cái kiểu năng lực siêu quần của cô nàng Lucy (khi cô sử dụng được tới 100% năng lực của bộ não cũng chẳng có chi ngạc  nhiên – vi tính ấy  mà (Nhân đây xin nói lượn qua một tí về quảng cáo của bộ phim. Nói rằng con ngừoi ta bình thường chỉ dùng có10% bộ não là sai! Không có thật đâu, các bạn đọc ở đây thì biết http://en.wikipedia.org/wiki/Ten_percent_of_brain_myth, hoặc ở đây https://faculty.washington.edu/chudler/tenper.html hoặc ở đây http://endgame.vn/tin-tuc/tin-tuc/tin-11742/su-that-ve-lucy-con-nguoi-chi-su-dung-10-bo-nao-cua-minh  - xin lỗi vì phải dùng website game nhưng cơ bản nó đả phá những thông tin sai lệch về việc 10% bộ não được sử dụng). Okê vậy thì gây ấn tượng mạnh của bộ phim đó là gì?

Đó là phần kết của bộ phim, khi Lucy đạt tới 100% công suất của bộ não và trở thành…một siêu năng lượng, siêu máy tính. Một thứ chất đen sầy sầy, mềm mềm đàn hồi như cao su (gớm), một dạng siêu vật chất có năng lực vô biên và TỒN TẠI MỌI NƠI TRONG VŨ TRỤ- cô ta nói I AM EVERYWHERE. À há, cái phần cuối này mới là hay và mới là phần mà tôi muốn nói kỹ đến. Đó là khi Lucy đạt được năng lực siêu nhiên rồi thì cô ta hiện diện mọi nơi trong vũ trụ…như kiểu God vậy.

Bạn bảo đó là năng lực siêu nhiên ư. Nhưng…sự thực là thế này:

Có một nhà toán học, triết học tên là Alfred North Whitehead cho rằng, mọi thứ trong vũ trụ đều là các actual entities (các thực tể diễn tiến), từ các hạt vi mô như nguyên tử, phân tử cho đến các loài vật, con người, nhà cửa, cây cối đều là các actual entities. Các actual entities này không hề đứng yên mà luôn luôn vận động, luôn luôn biến đổi, sinh thành, phát triển rồi hoại diệt. Hơn thế nữa các actual entities này đều có liên hệ với nhau. Trong cuốn Triết học quá trình- liên hệ: Giới thiệu về Alfred North Whitehead  giáo sư triết học Robert Mesle giải thích dựa theo Whitehead rằng:

             “Mỗi một actual entities không hề tách biệt khỏi các actual enties khác mà chúng có liên   hệ với nhau. Một actual entity là chủ thể của kinh nghiệm/cảm xúc của bản thân nó (feeling ở đây phải hiểu theo nghĩa rộng, đó là có thể là quan hệ vật lý của một  điện tử với  chùm năng lượng xung quanh nó - ở mức độ thấp của cảm xúc; hay là cảm xúc có ý thức của loài động vật ở - mức độ cao). Khi một actual entity hoàn thành quá trình becoming (đang trở thành) của nó. Thì ‘sự thống nhất cuối cùng này được gọi là “sự thỏa mãn”’ (Quá trình và Hiện thưc, Whitehead, tr. 212). Actual entity đó đã đạt tới mục đích chủ quan của nó. Whitehead đề cập tới quá tình hoàn thành này — là quá trình mà một actual entity đã trở thành và hoại diệt/bị chết —là  subjet-superjet (đối tượng tự thăng   thiên!?). Ông dùng cụm từ lạ lùng này để chỉ ra rằng một actual entity là một giọt kinh nghiệm/ là một sự kiện không-thời gian. Trong khi nó đang trở thành nó là chủ thể của cảm xúc riêng nó. Một khi nó đã trở thành và hoại diệt/chết, nó trở thành vật liệu thô được các actual entities tương lai sở hữu. Các actual entities tương lai sở hữu gì ? Cái cảm xúc/feeling của nó. Lúc đó actual entity mà ta nói tới không còn là chủ thể của bản thân nó nữa mà cảm xúc/trải nghiệm của nó được trải nghiệm bởi các actual entities khác. Đó là ý nghĩa của quá trình subject-superjet (đối tượng tự phi thiên!) Cái cảm xúc của những sự kiện quá khứ được cảm nhận trong hiện tại- với sự điểu chỉnh bởi các actual entities hiện tại”.

Tóm lại là các actual entities sau khi đã hoàn thành sứ mạng trở thành của nó (một đời người, một đời cây, một đời tế bào chẳng hạn), đi đến mức hoàn chỉnh cao nhất thì bị hoại diệt. Lúc đó nó được các actual entities khác sở hữu từng phần, nó không còn là chủ thể mà là nguyên liệu cho các actual entities khác. Như vậy thì linh hồn (soul) nếu như coi là một trải nghiệm của cơ thể, của nhóm các sự kiện (events), các trải nghiệm được tổ chức, có thể được các actual entities khác hấp thụ.

Trở lại với câu chuyện Lucy và chúng ta, thì rõ ràng sau khi chết đi chúng ta (tức là thể body/mind gồm các actual entities) được mọi actual entities khác hấp thu. Chúng ta đã hiện diện nhiều nơi, có thể là rất nhiều nơi -dưới đất, trong không khi, trong cây cỏ, trong cơ thể các loài động vật (oài nghe có ghê không?) Chúng ta có thể gần được như Lucy nhưng không có gì bằng Lucy! Tiếc thật. Nhưng bạn đã bớt sợ chết rồi chứ. Chết không phải là hết mà là một giai đoạn để cái actual entity là ta hòa vào những actual entities khác, bạn đã hiện diện nhiều nơi, dẫu rằng không phải ở mọi nơi như Lucy nhưng như thế cũng không phải quá tệ. Bạn chẳng mắt đi đâu mà sợ. Có điều này an ủi nè. Chỉ có một actual entities duy nhất hiện diện được khắp nơi mà thôi đó là God- Thượng đế. God cũng là một actual entity chỉ có điều ngài có mặt ở khắp mọi nơi và tham gia vào quá trình thay đổi của mọi actual entities khác và cùng thay đổi với thế giới. Ngược lại con người là một phần của God là biểu hiện của việc God thay đổi và luôn luôn đổi mới. Hãy lấy ví dụ, 1+ 1 = 2 là chân lý ai nấy đều biết, God biết điều đó, nhưng khi em bé học được điều này ở trường thì sự hiểu biết 1+1 = 2 của em là một cái mới, một sự kiện mới thêm và được cái actual entity là em bé nắm lấy. God cũng nắm lấy cái phần mới đó (apprehension- chữ củaWhitehead) và nhờ thế God đổi mới thêm một lần nữa. Một trong hàng nghìn tỷ tỷ điều mới tại mỗi khoảnh khắc trong vũ trụ.

Như vậy liệu quan niệm siêu hình trên có ứng dụng gì trong thực tế cuộc sống không nhỉ. Có đấy, lấy ví dụ trong kiến trúc chẳng hạn. Có một kiến trúc sư tên là Christopher Alexander không biết có phải chịu ảnh hưởng củaWhitehead không cho rằng các đối tượng làm nên không gian không phải là các vật như nhà cửa hay cây cối (things, stuffs) mà là các trường trung tâm (centers) (Về bản chất của trật tự, T1, tr. 107). Cấu trúc càng hoàn chỉnh nếu các trường trung tâm ngày càng rõ rệt. Thêm vào đó các trường trung tâm này phải lồng vào nhau. Trường trung tâm nhỏ nằm trong trường trung tâm lớn, đến lượt nó trường trung tâm này lại nằm trong trừờng trung tâm lớn hơn nữa. Lấy ví dụ, khi nói về một cái ao, chúng ta gọi nó là cái ao nhưng liệu chúng ta đang nói về nước trong ao, cây sen mọc trong nó, hay cả hai. Nhưng như vậy liệu đã đủ chưa khi mô tả cái ao, phải chăng lớp bùn dưới đáy ao không thuộc về ao, hay là lớp cỏ ven bờ ao không phải thuộc về ao. Như vậy cái ao mà ta nói tới phải là một trường trung tâm bao gồm tất cả các thành phần mà tôi vừa mới kể trên, và gồm cả các thành phần kề cận nữa: vùng đất và khu vực không gian quanh cái ao, bầu không khí phía trên ao, ngay cả con chuồn chuồn vừa quệt đít xuống ao cũng thuộc về cái ao đó! Như vậy có thể thấy cái ao đó thực ra cũng có thể quan niệm như một actual entities với mức độ cảm xúc của nó. Tới lượt nó cái ao-actual entity này cũng bao gồm các actual entities nhỏ hơn và nó lại nằm trong một actual entity-trường trung tâm lớn hơn, như khu vườn chẳng hạn.

Hiện tôi đang làm một thử nghiệm với các actual entities- các trường trung tâm này. Chỉ có điều không phải với một cái ao mà một thành phố. Thành phố đó là khu phố cổ Hội An vào thế kỷ 17 -19. Chúng tôi sẽ mô phỏng trên môi trường Opensim (một phần mềm mã nguồn mở) xem các trường trung tâm, là các kiểu dạng/patterns trong thành phố này phát triển như thế nào. Có đạt được mức độ hoàn chỉnh (coherence) như của Hội An còn lại ngày nay không? Hay nói như kiểu Whitehead có nhiều feeling không? Giai đoạn 1 của thí nghiệm đã xong và khá thành công, nhưng chúng tôi vẫn cần giai đoạn 2 để hiểu thêm về quá trình phát triển của các trường trung tâm đó. Dưới đây là thông báo, nếu bạn đã thấy bớt sợ chết hoặc cảm thấy cái actual entities là mình có liên hệ với Hội An như một actual entity khác :_)):

THÔNG BÁO TUYỂN TÌNH NGUYỆN VIÊN THAM GIA MÔ PHỎNG GIAI ĐOẠN 2

Tiếp theo sự thành công của Giai đoạn 1 mô phỏng Hội An. Giai đoạn 2 sẽ tiếp tục với việc mô phỏng phố của người Hoa. Thời gian thực hiện từ giữa tháng 11 đến cuối tháng 12 năm 2014. Hiện tại chúng tôi đang cần 4 tình nguyện viên tham gia giai đoạn 2 này. Mọi công việc đều thực hiện online. Lưu ý: Đặc biệt khuyến khích những cá nhân không có kiến thức về kiến trúc tham gia.

Điều kiện:

-          Cam kết dành thời gian để tham gia mô phỏng. Mỗi tuần từ 2-4 tiếng. Thời gian làm việc là một tháng rưỡi.

-          Đam mê học hỏi và có khả năng thiết kế trên Sketchup là một lợi thế

-          Yêu thích kiến trúc, thiết kế đô thị và đô thị học truyền thống.

Lợi ích khi tham gia:

-          Được học về quá trình lịch sử của đô thị cổ Hội An

-          Được học về các thuộc tính hình thức trong thiết kế kiến trúc và đô thị của Christopher Alexander.

-          Được học về ngôn ngữ kiểu mẫu (pattern language) và cách thiết lập nó.

-          Được trải nghiệm với với không gian ảo của Opensim, một phần mềm tương thích với Secondlife nơi có hàng triệu người trên thế giới tham gia các nhóm hoạt động khác nhau.

Mọi câu hỏi và thắc mắc xin liên hệ với ông Nguyễn Hồng Ngọc, nghiên cứu sinh ĐH Arizona State (Hoa Kỳ), giảng viên Khoa Kiến trúc, trường ĐH Bách Khoa, ĐH Đà Nẵng. Email: ngocfulbright@yahoo.com. Lưu ý: Cuối giai đoạn mô phỏng mỗi người tham gia sẽ nhận được một món quả nhỏ từ Arizona!