QUY HOACH MỚI

Thứ Tư, 26 tháng 9, 2012

Một đoạn trích cuối cuốn “The timeless way of building” của Christopher Alexander

Mở chương cuối cuốn “The timeless way” thấy hay quá nên dịch để mọi người cùng thưởng thức. Mặc dù có bao nhiều việc phải làm vậy mà cũng không cưỡng nổi cám dỗ dịch đoạn này.

Chương 27

PHẦN TINH TÚY CỦA PHƯƠNG PHÁP

Thực ra đặc tính vượt thời gian, cuối cùng thì, chẳng liên quan gì đến các loại ngôn ngữ. Ngôn ngữ và các quá trình bắt nguồn từ nó, chỉ là sự phóng chiếu trật tự căn bản nằm bên trong chúng ta. Chúng không dạy chúng ta, chúng chỉ nhắc chúng ta những gì chúng ta đã biết, và những gì mà chúng ta sẽ phát hiện hết lần này đến lần khác, khi chúng ta buông bỏ ý niệm và quan điểm, và làm chính những gì xuất hiện bên trong chúng ta.

Từ những gì mà độc giả đã đọc được, nó có vẻ rằng mặc dù sự sống bên trong công trình, và đặc điểm vượt thời gian chúng có được khi chúng sống động, có thể được tạo ra đơn giản bằng cách sử dụng ngôn ngữ kiểu mẫu. Nếu con người có một ngôn ngữ kiểu mẫu sống động, có vẻ như sẽ làm cho nó sống động. Có vẻ như sự sông của thành phố có thể được tạo ra đơn giản bằng cách sử dụng các ngôn ngữ này.

Tuy nhiên chúng ta không biết rằng, có phải đơn giản như vậy không? Có phải bất kỳ quá trình nào đều tạo nên phẩm chất không thể gọi tên khuấy động đến tinh túy của tự nhiên? Có thể có một thứ lý thuyết mạnh mẽ đến như vậy?

Những nghi ngờ này là chính xác. Có một cái tinh hoa là trung tâm của phương pháp xây dựng vượt thời gian, một lối sư phạm chinh mà tôi chưa mô tả cho đến tận bây giờ.

Bản chất của cốt lõi này chính là sự kiện rằng chúng ta chỉ tạo nên môt công trình sống động khi chúng ta trở thành vô ngã (egoless).

Thử hình dung, ví dụ những viên ngói màu xanh lục, ngọn núi trắng xóa, tổ chi dưới hành lang vòm cuốn, sơn màu vàng, đồ mộc vừa mới đóng xong.

Trang trí xung quanh mái, màu hoa đỏ trong bụi cây dẫn đến lối nhà, khung cửa sổ lộng lẫy, nơi đó có ghế ngồi với gối kê êm ái, các chậu hoa nơi hạt giống đang nảy mầm, và cây chổi treo trên tường...đỉnh tháp nhọn chĩa trên bầu trời, vòm cuốn của công trình hứng lấy ảnh sáng mặt trời tận sâu vào bên trong các alcoves (phần thụt ra khỏi nội thất phòng)xung quanh công trình.

Vẻ đẹp của nơi này, phẩm chất mà nó chạm đến chúng ta, cái tạo vật khiến chúng sống động, là, trên tất cả chính là cái sự không chủ tâm, là cái vô tư lự của nó.

Cái vô tư lự này sẽ tới chỉ khi người ta thực sự thành tâm quên đi bản thân mình.

Nó sẽ đến mà không cần phải nói rằng tấm thép lớn và kính, cấu trúc bê tông của các kiến trúc sư nổi tiếng không hề có phầm chất này.

Nó sẽ đến mà không cần phải nói rằng những ngôi nhà sản xuất hàng loạt, được xây dựng bởi các nhà phát triển lớn, không có phẩm chất này.

Nhưng sự thật cũng là những kiến trúc sư “tự nhiên” như Frank Lloyd Wright và Alvar Aalto, cũng chưa đạt được tới phẩm chất này.

Và sự thật cũng là thứ kiến trúc “sôi nổi” thoải mái theo kiểu hippy, với mặt đứng bất quy tắc bằng gỗ tùng, và nội thất kiểu đồng quê theo mốt cũ cũng không đạt được tới phẩm chất này.

Những nơi như vậy không phải là vô tư lự, và không thể đạt được phẩm chất không thể gọi tên, bởi vì chúng được tạo nên với một kiểu nhìn hướng ra bên ngoài. Người ta làm ra nó theo cách họ làm bởi vì họ cố chuyền tải một thứ gì đó, một hình ảnh nào đó đến thế giới bên ngoài. Ngay cả khi họ làm cho chúng có vẻ tự nhiên, ngay cả tính chất tự nhiên được tính đến, thì cuối cùng chỉ là cách tạo dáng mà thôi.

Trong trường hợp bạn nghĩ rằng tôi đơn giản chỉ từ bỏ thời đại mình đang sống, và tìm kiếm trong quá khứ, tôi nên kể cho bạn về hai nơi chốn mà tôi biết chúng hoàn toàn thuộc về thế kỷ 20, nhưng vẫn có được mức độ vô tư lự.

Nơi đầu tiên là quầy bán trái cây, trên một con đường quê, không xa nơi tôi ở. Đó chỉ là một cái lán đơn sơ, được tạo nên bởi mái tôn và ván ép- nó không có mục đich gì khác ngoài việc bảo vệ trái cây khỏi mưa gió.

Nơi thứ hai là trên sàn thuyền đánh cá, ở biển Bắc. Nó chỉ là một chiếc thuyền có động cơ diesel đơn giản, có lẽ dài khoảng 12 mét. Ba anh em người Đan Mạch đang câu cá trên bến thuyền đó. Ở một góc luôn luôn có một đống lớn các chai bia rỗng, có lẽ cao tầm 0,9 đến 1,2 mét; họ đã uống liên tục khi ra biển, và cả khi họ đã cập bến.

Cả hai nơi chốn này có rất ít tính chất vô tư và vô ngã cần thiết cho môt phẩm chất mà không cần tên gọi. Và tại sao? Bởi vì những người tạo nên chúng đơn giản chỉ không thèm quan tâm tới việc người khác nghĩ gì về họ. Tôi không muốn nói rằng họ ngang bướng: những người ngang bướng không quan tâm chuyện người khác nghĩ gì về họ, họ lại vẫn quan tâm ít nhất đủ để tỏ ra ngang bướng- vẫn là điệu bộ. Nhưng trong cả hai trường hợp, quầy bán trái cây và cái sàn của thuyền đánh cá, người ta không quan tâm đến việc những người khác nghĩ gì, và họ cũng không quan tâm về chuyện là họ không quan tâm. Điều đó chẳng có nghĩa gì với họ. Họ chỉ làm chính những gì mà họ phải làm để quan tâm đến hoàn cảnh của họ.