Thứ Hai, 7 tháng 3, 2011

Phần hai: Thành phố không phải là cây phả hệ

Một thành phố giàu sức sống là và cần có một cấu trúc bán phủ chồng

Mỗi đơn vị trong cây phả hệ mà tôi mô tả là phần cố định, không thay đổi của thành phố sống động. Ví dụ mỗi nhà là phần thặng dư của mối quan hệ qua lại giữa các thành viên trong một gia đình, giữa cảm xúc của họ và cảm giác thuộc về nơi nào đó. Một xa lộ là phần thặng dư của chuyển động và trao đổi thương mại. Còn một cái cây chứa đựng chỉ một vài đơn vị như vậy- do đó trong một thành phố giống như cây phả hệ chỉ chứa đựng một số hệ thống có phần hình thể tương đương. Hàng nghìn hệ thống quan trọng không có các phần vật chất tương đương.

Trong loại cây phả hệ dở nhất các đơn vị của hệ thống không tìm được phần tương đương với bất kỳ thực tại sống nào. Còn các hệ thống thực vốn hình thành nên thành phố sống động lại không cần một phần chứa đựng vật chất nào.

Không phải là bản quy hoạch ở Triển lãm Columbia, cũng chẳng phải bản quy hoạch của Stein tương đương với thực tại xã hội. Cách bố cục hình thể của bản quy hoạch, cách mà chúng hoạt động, giả định một mối quan hệ thứ bậc mạnh hơn và mạnh hơn nữa giữa các nhóm xã hội, trải dài từ toàn bộ thành phố đến hộ gia đình, mỗi nhóm được hình thành bởi các mối quan hệ có cường độ khác nhau. Tuy thế điều này hoàn toàn là không tưởng.

Trong một xã hội truyền thống, nếu chúng ta hỏi một người gọi tên những người bạn thân nhất của anh ta và sau đó lại hỏi những người được nêu tên gọi tên những người bạn thân nhất, họ sẽ nêu tên lẫn nhau để sao cho hình thành nên một nhóm gần gũi. Một ngôi làng được tạo nên bởi một số nhóm riêng rẽ có quan hệ gần gũi nhau theo kiểu này.

Nhưng cấu trúc xã hội ngày nay hoàn toàn khác hẳn. Nếu chúng ta hỏi một người nêu tên bạn bè của mình và tiếp đó hỏi những người được nêu tên gọi tên bạn thân nhất của họ, họ sẽ gọi tên những người khác nhau, điều rất dễ xảy ra họ sẽ là là những người không quen biết đối với người đầu tiên. Những người này sẽ một lần nữa gọi tên những người khác và cứ thế mối quan hệ toả ra. Thực tế là không có nhóm quan hệ gần gũi nào trong xã hội hiện đại. Thực tại của cấu trúc xã hội ngày nay là đậm đặc những mỗi quan hệ chồng chéo- đó là các hệ thống của bạn bè và những người quen hình thành nên quan hệ bán phủ chồng, không phải là một cái cây (xem hình 10).

Bài 1 GIỚI THIỆU VỀ CHRISTOPHER ALEXANDER

Một người bạn yêu cầu tôi viết đúng 700 từ để giới thiệu về các kiến trúc sư, nhà quy hoạch nổi tiếng thế giới. Tôi chọn Christopher Alexander vì thấy rằng viết về ông bao nhiêu cũng chưa đủ. Dưới đây là loạt bài ngắn về Alexander. Nên nhớ mỗi bài không quá 700 từ đấy nhé!
Nguyễn Hồng Ngọc[i]

Kevin Lynch- Good City Form- Hinh thuc hoan hao cua thanh pho