Chủ Nhật, 20 tháng 3, 2011

Thăm Taliesin West

Hoá ra Taliesin West cách không xa chỗ tôi ở. Chỉ mất khoảng 30 phút đi xe là đã đến được một khu phố giàu của Scottsdale, chạy đến Frank Lloyd Wright Boulevard rồi leo lên một con dốc nhỏ là đến nơi mà cách đây hơn 70 năm Wright đã dốc hết tiền để mua một miếng đất khoảng 600 mẫu Anh (mỗi mấu Anh khoảng 0,4 hecta). Mảnh đất ấy bây giờ có giá hơn 600 triệu USD. Nhưng hãy trở lại chuyến đi của chúng ta đã. Ấn tượng đầu tiên là công trình Taliesin West không quá hay như nhưng gì tôi được đọc trong sách báo. Theo tôi nguyên nhân do ông đã xa rời phong cách từng được khẳng định ở các công trình thời kỳ đầu như Robie House, hoặc Studio-Home ở Oak Park Chicago. Ở công trình này tôi không thấy được cái tinh tế trong bố cục không gian của ông. Trên hết cái cảm giác thân mật, sự mẫn cảm về không gian đã không còn. Chẳng hạn khi so sánh giữa nỗi sung sướng ở trong một không gian rất đỗi thân mật trong Nhà hát của ông ở Studio & Home tại Oak Park với Taliesin West này, chất lượng không gian của cái sau kém xa.



Tẳng đá đặt ở lối vào Taliesin West- Hình chặm khắc trên tảng đá là hình do các bộ lạc da đỏ trong sa mạc Sonoran tạo ra từ hàng nghìn năm trước. Trong đó biểu tượng thứ hai hàng dưới được Wright cách điệu và lấy làm biểu tượng cho Taliesin. Hình hai bàn tay nắm chặt vào nhau thể hiện tình hữu nghị.

Ở một vài chố chảng hạn khoảng không gian có mái che nối sân trước với sân trong (nằm giữa Studio với phòng khách) người ta còn có cảm giác về phẩm chất sống động của không gian (living structure) nhưng ở những không gian khác chỉ là sự thử nghiệm với vật liệu mới. Có một điều vẫn không đổi ở Wright kể cả trong những công trình sau này đó là khả năng thể hiện bố cục, cách thể hiện hình tượng vẫn rất giỏi. Chẳng hạn ở ngọn tháp, với các chi tiết mang tính điều khắc mà bạn đọc có thể thấy ở những hình dưới đây. Nhưng liệu có khi nào bạn tự hỏi. Hình ảnh đẹp ư, cũng hay đấy. nhưng liệu tôi có thấy sung sướng trong những không gian như vậy không? Liệu tôi có thể thấy công trình thực sự là "tôi" ở trong đó không? Nếu không vậy hình ảnh đẹp, bố cục đẹp để làm gì?

Cái con người cần chính là sự sống trong công trình, sự sống được đề cập một cách không mơ hồ trong những tác phẩm và công trình của Christopher Alexander.


Một góc của phòng nghỉ- phòng chờ của khách
Cửa sổ thông gió của phong chờ- phòng nghỉ
Trần phòng nghỉ với mái bằng vải bạt được thay thế bằng tấm nhựa trong quá trình chờ trùng tu. Dấu ấn của kết cấu thép thể hiện rất rõ trong công trình này

Nhìn vào sân trong từ phía phòng chờ

Hướng nhìn vào sân trong, đây là không gian được Wright tổ chức rất công phu, cũng là hình ảnh được trích dẫn nhiều nhất trên các tạp chí. Ở đây dàn gỗ tổ chức phía trên đóng khung và tạo thành một không gian mới rất thú vị. Nhưng thú vị thôi vẫn chưa đủ.
Một góc studio, kết cấu để lộ ra ngoài.


Chi tiết trang trí phía đầu hồi Studio

Một góc sân trước nhìn từ phía đầu của Studio, bạn đọc có thấy bố cục công trình rất đẹp không? Nhưng thứ lỗi cho tôi. Sự sống ở đâu?
Lại một góc khác của sân trong

Một lối vào Studio từ phía sân trước

Studio
Hình ảnh đẹp, bố cục đẹp...




Toàn bộ mặt trước của công trình nhìn từ phía sân trước

Khoảng hiên nối sân trước với sân sau. Có lẽ đây là không gian mang tính Wright nhất. Đẹp đẽ giản dị và rất ...sống. Nó đối thoại (mặc dù tôi không thích từ này lắm vì nó bị lạm dụng khá nhiều nhất là trong kiến trúc, nhưng chắc là từ đúng nhất để diễn đạt với không gian này) với cảm xúc của bạn, nó là nơi làm cho bạn thấy có mình ở trong không gian đó. Chính là điều mà Alexander gọi là "mirror of the self" (tạm dịch: hình ảnh của cái ngã). Hiểu nôm na là : không gian hoặc cấu trúc mà bạn muốn nhất sau khi bạn chết đi, giả sử bạn có được một kiếp luân hồi. Tôi biết nghe có vẻ khá thần bí và mê tín nhưng đó là một phép thử cho bất kỳ một không gian nào. Bạn hãy tự hỏi, liệu tôi có muốn là không gian đó không sau khi tôi chết đi, nếu bạn trả lời có. Không gian đó đã vượt qua phép thử mà Alexander gọi là "mirror of the self" và nó có được chất lượng của sự sống. Hãy thử đi bạn sẽ tin!

Một lần Wright đã vượt qua phép thử "hình ảnh của cái ngã" ("mirror of the self") ở phần này của công trình


Lối vào phòng khách với hình trang trí từ đồ sứ Trung Quốc.. khá thú vị nhưng có lẽ không phải là hay nhất. Vi trang trí trong kiến trúc phải là trang trí của tự thân kiến trúc. Có lẽ tôi sai ở điểm này? Nhưng tạm thời đó là cái feeling trước nhưng sưu tầm "Á châu" của ông.

Phòng khách sang trọng và ấm cũng, nhưng...bạn biết tôi định nói gì rồi đấy


Đây mới chính là Wright!

Khá bình thường

Lại nữa bộ sưu tầm exotic (của lạ) của ông

Một thoáng trẻ thơ, gần hơn một chút với bản chất của Wright

Nhắc lại một thời xa vắng của Wright, nhưng chỉ là trang trí
Nền nã và ngăn nắp


Phòng chiếu phim, nơi các sinh viên của Trường Kiến trúc Taliesin phải tập trung vào mỗi tối thứ sáu để xem phim và giao lưu. Gợi tôi nhớ đến các lều trại dã chiến của các tướng Trung Quốc thời Chiến Quốc (cảm ơn các nhà làm phim TQ và VTV Việt Nam!)


Nhìn vào sân trong
"Thực tại của ngôi nhà không nằm ở mái nhà và tường mà ở không gian để sống bên trong đó" - Lão Tử. Câu nói này được ghi ở mặt sau của Nhà hát số 2. Nói thật là câu này không đạt ắm trong khung cảnh Taliesin. Không khoái lắm!




1 nhận xét:

Lê Thanh Hòa nói...

em thích câu này: " the reality of the building does not consist roof and walls but in the space within to be lived in "...có lẽ nó đúng với những gì em hy vong kiếm tìm được từ kiến trúc. cảm ơn thầy

Kevin Lynch- Good City Form- Hinh thuc hoan hao cua thanh pho