Thứ Ba, 27 tháng 10, 2009

HAY CUU LAY VON XA HOI

Bài viết dưới đây được dịch từ mục Quan điểm của Tạp chí Quy hoạch- Hội Quy Hoạch Mỹ- Tháng 10 năm 2009

HÃY CỨU LẤY VỐN XÃ HỘI

Người bạn thân nhất của tôi lớn lên ở khu vực Đông Bắc thành phố Denver (bang Colorado), anh ta là thành viên của băng Crip, anh ta không thể học hết trung học và phải ở tù suốt đời, anh ta vẫn còn phải đấu tranh để tìm lối ra cho mình. Mặc dù hoàn cảnh của chúng tôi giống nhau vào thời đó, cuộc đời của chúng tôi đã có những ngả rẽ rất khác nhau. Tôi dành phần lớn thời gian cố gắng hình dung nơi chốn nào đã sản sinh ra nhiều người như bạn tôi- và nhà quy hoạch có thể làm gì để tạo sự khác biệt cho những năm sau đó.
Montbello vốn là một khu dân cư ngoại vi dễ chịu và không quá đắt, được sáp nhập vào thành phố Denver năm 1965, có cảnh quan nhìn ra rặng núi Rocky Mountain, ngay lập tức đã thu hút một lượng lớn cư dân Mỹ gốc Phi. Trải qua thời gian dân số tăng từ 5000 người năm 1970 lên đến 30 000 ngày nay, rồi rất nhiều người thuộc tầng lớp trên năng động đã rời bỏ khu dân cư này.
Sự thay đổi chính đó là sự hao mòn của “vốn xã hội (social capital”, mối quan hệ cộng đồng và sự sẵn sàng tham dự của người dân (vicic engagement ) mà nhà xã hội học Robert Putnam đx môi tả trong quyển sách Bowling Alone. Trong suốt những năm 1980, Montbello chứng kiến sự xâm nhập của băng đảng, sung và ma túy, đặc biệt là crack cocain. Ở một mức độ nào đó, băng đảng mà phần lớn có gốc gác từ Los Angeles, đã điền vào khoảng trống xã hội, nhưng không nghi ngờ gì rằng chúng đã đóng góp vào sự phân liệt xã hội- và vấn đề tội phạm gia tăng. Tôi nhớ lại những lần bị thức giấc bởi tiếng sung và tiếng còi của cảnh sát.
Các vấn đề xã hội của khu dân cư lại kèm thêm sự xuống cấp của hệ thống trường học và tỷ lệ học sinh bị bỏ tù tăng lên. Trường trung học địa phương thường xuyên xếp hạng thấp nhất trong vùng Denver, website của Sở Cải tạo Colorado trưng lên hình ảnh của hơn 50 người cả nam lẫn nữ đang tạm trú trong ngục vốn là những người mà tôi đã lớn lên cùng, một số trong họ ở tù chung thân.
Thật khó mà chỉ ra đâu là nguyên nhân duy nhất của sự suy giảm xã hội ở Montbello, nhưng rõ ràng là hoàn cảnh bị làm tồi tệ hơn bởi sự kiện là người ta hiếm khi trở lại khu dân cư này. Điều này khiến những người trở thành tấm gương tốt cho giới trẻ ít đi (few role models) và cơ hội cho giới trẻ được tiếp xúc với những người làm nghề chuyên môn ít đi (Tuy nhiên, tôi phải ghi chú ở đây rằng cha mẹ tôi vẫn sống ở đây). Vài người có thể tranh luận rằng sự tự tách biệt của những người trẻ ở một khu dân cư như Montbello là vấn đề chính, đó có thể là một phần sự thật. Tuy vậy, không có gì phải nghi ngờ đối với một khu dân cư thiếu hẳn những cơ hội về mặt kinh tế và có sự bào mòn vốn xã hội, kèm theo đó là sự xâm nhập của băng đảng, tất cả đều tạo ra các tác động tiêu cực.
Vấn đề đó liên quan đến quy hoạch như thế nào?
Không thiếu những kế hoạch tái phát triển dự định đề cập đến những vấn đề của các cộng đồng thua thiệt (underserved communities- những cộng đồng không nhận được sự quan tâm đầy đủ của người dân). Nhưng những kế họach đó thường tập trung vào sự yếu kém của khía cạnh hình thể và bỏ qua nhu cầu phải có các chiến lược được xây dựng giúp cho người dân địa phương nắm lấy lợi thế khi cơ hội xuất hiện.
Chúng ta có nên bỏ qua những vấn đề xã hội cho những người làm công tác xã hội và lực lượng thực thi pháp luật? Tôi nghĩ rằng không. Tôi tin rằng việc tạo ra khuôn khổ xã hội lớn hơn của cộng đồng phụ thuộc vào nhà quy hoạch. Nếu chúng ta không hiểu biết và đề cập những điều kiện xã hội của các khu dân cư đang có vấn đề nhất của chúng ta, chúng ta không thể tạo ra được những quy hoạch thực sự cải thiện chất lượng sống cho tất cả người dân. Montbello là ví dụ rõ ràng cho một khu vực có thể có lợi từ sự chú ý như vậy.
Là một nhà quy hoạch đồng thời là một kỹ sư, tôi đặc biệt quan tâm đến sự thiếu kết nối thường rất đặc trưng cho hoạt động của chúng ta. Những quy hoạch của chúng ta thường bị chi phối bởi các chương trình và các chính sách tập trung vào vấn đề nhà ở, cảnh quan, và giao thông và các vấn đê cơ sở hạ tầng khác. Những quy hoạch đó là một phần quan trọng trong lịch sử quy hoạch của đất nước chúng ta. Nhưng chúng thường bỏ qua các nhu cầu của cộng đồng, là các cộng đồng mà dị tật của chúng vượt quá khỏi các vấn đề hình thể. Cho phép các bản quy hoạch của một cộng đồng thiếu sự quan tâm bị chi phối bởi những cải tiến về mặt hình thể cũng giống như trao cho một tên bán ma túy một bộ comple mới. Nó có thể khiến hắn trông bảnh hơn nhưng hắn vẫn chỉ là một tên bán ma túy.

Tykus Holloway, nhà quy hoạch và kỹ sư ở Tây Palm Beach, bang Florida, AICP.
Anh thường xuyên nói chuyện với những thanh niên có nguy cơ sa ngã về những gì anh học được từ quá trình trưởng thành ở Montbello.


Nguyễn Hồng Ngọc- lược dịch

Không có nhận xét nào:

Kevin Lynch- Good City Form- Hinh thuc hoan hao cua thanh pho