Thứ Bảy, 28 tháng 6, 2008

Quan điểm

Quan điểm[1]

Deepika Andavarapu

Nguyễn Hồng Ngọc dịch

Có rất nhiều điều mà Ấn Độ có thể học từ phương Tây và ngược lại. Nhưng từ khi tôi tới Hoa Kỳ vào năm 2004, tôi lại thấy rất ít sự tranh đua thông thái này. Thường thường thì những sai lầm được sao chép lại hơn là những tấm gương tốt. Vào lúc mà việc thiết kế những cộng đồng theo định hướng phục vụ người đi bộ nhận được sự chú ý ngày càng tăng ở phương Tây, thì tình hình ngược lại tại phương Đông. Giai cấp trung lưu Ấn Độ mua xe hơi với tốc độ ngày càng tăng, trong khi đó họ bỏ qua mạng lưới giao thông công cộng tuyệt vời của đất nước. Cũng thời gian đó rất nhiều vùng nông thôn của Ấn Độ bị cắt lìa khỏi khỏi phần còn lại của đất nước bởi những còn đường nhỏ hẹp và ùn tắc cũng như bởi hệ thống cơ sở hạ tầng được tu bổ kém.

Tương tự như vậy khi các thành phố của Hoa Kỳ đang nhận ra giá trị của loại nhà dành cho đa thành phần thu nhập (mixed income housing), các thành phố của Ấn Độ đang phá hủy nhưng khu ổ chuột và đang tiến tới với những chương trình tái định cư khổng lồ mà không chú ý nhiều về những hệ quả tới dân nghèo.

Thực tế là nhiều thành phố của Ấn Độ có hệ thống giao thông công cộng tuyệt vời. Theo Sách Guiness về các kỷ lục của Thê giới, vào năm 1999 hệ thống giao thông công cộng ở bang Andhra Pradesh có đội xe bus lớn nhất thế giới (18. 397 chiếc). Và cả vùng phụ cận của Mumbai và Calcutta đêu có mạng lưới đường sắt dày đặc. Nếu hệ thống giao thông công cộng hiện thời được cải tạo và làm cho có hiệu quả hơn chúng có thể giải quyết được nhiều vấn đề giao thông của đất nước cũng như tạo ra tác động thấp nhất tới môi trường.

Nói như thế không phải là chê bai mô hình của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ có một hệ thống xa lộ kết nối tốt cung cấp việc vận chuyển giao thông rất tốt và khả năng di chuyển rộng cho một phần lớn dân cư. Nhưng hệ thống giao thông nhiều làn đó cũng có giá của nó: khí thải gây hiệu ứng nhà kính, mức độ lệ thuộc vào ô tô, lệ thuộc vào dầu mỏ nước ngòai, v.v…Trước khi hệ thống này trải lên các vùng đất qúy giá và tiếp tục xây dựng nên những xa lộ mới to lớn hơn, Ấn Độ cần phải nhìn về thế giới phương Tây và xem xét những giải pháp giao thông nào là được và không được, và sau đó tạo nên các giải pháp toàn diện cho những vấn đề giao thông riêng biệt. Một giải pháp mang tính bản địa là tốt nhất cho nên kinh tế quốc gia và cho tính bền vững cho quốc gia đó.

Nhà ổ chuột rõ ràng là vấn nạn cần phải giải quyết. Hầu hết người Ấn không thể tiếp cận được tới những dịch vụ cơ bản như nước uống, điện, hệ thống thoát chất thải. Nhưng trong nhiều trường hợp, các khu ổ chuột của thành phố là giải pháp nhà ở cuối cùng cho người nghèo. Kế hoạch loại bỏ chúng như một phần của chiến lược làm đẹp và tái phát triển đô thị cần phải xem xét đến khía cạnh này.

Ý tưởng về việc cải thiện điều kiện sống của người nghèo là một lý tưởng đáng biểu dương. Cuối cùng Ấn Độ là quốc gia của một phần sáu dân số trên thế giới, đồng thời cũng là một trong những nước phát triển nhất. Tuy thế chúng ta có thể thấy ở Hoa kỳ những dự án nhà ở đồ sộ có thể dẫn đến kết cục thảm họa như thế nào nếu tính năng động của các khu dân cư không được tính đến.

Những nhà lãnh đạo Ấn Độ phải quyết định những vấn đề khó khăn trong vòng vài năm tới. Họ có thể theo con đường dễ dàng và vá víu lên hệ thống cơ sở hạ tầng mà không cố gắng giải quyết vấn đề thực sự, hoặc họ có thể theo con đường khó khăn và học từ những ví dụ tốt khắp thế giới. Họ có hưởng lợi từ những sai lầm của phương Tây rồi theo các chính sách khiến Ấn Độ sạch hơn, xanh hơn, cũng nhờ thế làm cho hành tinh của chúng ta xanh hơn

Ấn Độ có những thành phần cơ bản (sử dụng đất hỗn hợp, xây dựng mật độ cao, và mạng lưới giao thông công cộng) để tạo nên những vùng đô thị sống động mang tính bền vững. Nhưng để làm điều đó nó cần có những lãnh tụ sẵn long học từ những sai lầm của quá khứ và lái đất nước theo con đường đúng đắn, theo định hướng xanh.

Rất nhiều nhà hoạch định chính sách nhận ra nhu cầu này và đã khởi xướng các chương trình cải thiện hệ thống cơ sở hạ tầng ở các thành phố lớn của Ấn Độ cũng như ở vùng nông thôn. Đối với một người như tôi, khi trở về nhà, đất nước hãy còn như ở trong tình trạng đang được xây dựng. Như vậy, tôi tự hỏi nước Ấn Độ mới sẽ trông như thế nào?

Deepika Andavarapu hiện là Quyền Quản lý của Sở Quy hoạch Hạt Leon thuộc thành phố Tallahassee bang Florida. Bà là người gốc Ấn Độ và đã ở Hoa Kỳ được bốn năm.




[1] Viewpoint (quan điểm) là chuyên mục thường kỳ của Tạp chí Quy Hoạch, tạp chí xuất bản hàng tháng thuộc Hiệp Hội Quy Hoạch Hoa Kỳ. Như tên của đề mục, đây là diễn đàn để các nhà quy hoạch bày tỏ quan điểm của mình.

Thứ Tư, 4 tháng 6, 2008

NHÀ QUY HOẠCH LÀ AI?

NHÀ QUY HOẠCH LÀ AI

Tác giả William A. Klein

Nhà quy hoạch được cấp chứng chỉ thuộc Viện Hàn Lâm Hoa Kỳ (AICP)

Nếu bạn cũng giống tôi, bạn sẽ phải đương đầu với nhiệm vụ dễ nản lòng khi phải giải thích cho bọn trẻ quy hoạch là gì và nhà quy hoạch làm gì. “Bố ơi, bố làm gì ở cơ quan?” Ồ, Những đôi mặt trợn tròn[1]. Chẳng cần phải nói, tụi trẻ của tôi không hỏi câu hỏi này lần thứ hai.

Giải thích quy hoạch là gì và nhà quy hoạch làm gì có thể khó khăn như nhau khi người hỏi là ngài thị trưởng, lãnh đạo doanh nghiệp, người dân hoặc các quan chức tiểu bang và liên bang, hoặc các đối tác của các tổ chức phi chính phủ. Làm thế nào bạn chưng cất được tất cả những điều mà nhà quy hoạch phải làm thành một mảnh kiến thức hoàn hảo và đầy đủ thể hiện đầy đủ những kỹ năng đặc biệt của nhà quy hoạch và năng lực của họ khi giải quyết tương lai.

Bạn muốn giải thích giám đốc quy hoạch và nhân viên của mình được phân công một cách có tính chiến lược như thế nào để giúp tạo ra những cộng đồng có giá trị lâu dài, đó là những cộng đồng cung cấp các lựa chọn cho nơi nào và làm thế nào con người sống và làm việc. Bạn muốn thuyết phục mọi người rằng quy hoạch tốt tạo ra niềm hy vọng tốt nhất để lôi kéo các nhà lãnh đạo, các lợi ích kinh doanh và những người dân.

Trong khoảng thời gian điều hành phòng nghiên cứu của APA- Hiệp Hội Quy Hoạch Hoa Kỳ, tôi thường xuyên phải giải thích những lợi ích của quy hoạch cho những người góp quỹ ủng hội Hội và các đối tác nghiên cứu. Tôi phát hiện ra rằng người ta thường bắt đầu với một hiểu biết rất sơ lược về vị trí chiến lược của nhà quy hoạch và nghề của họ.

Trong khi tôi nghĩ về những thuật ngữ như tính chất lâu dài (long-range), tính tổng thể, tính theo đuổi các giá trị (value-driven), sự xuất sắc đa lĩnh vực, thì họ thường có vẻ như nghĩ về những thứ ngược lại. Họ hay hỏi những câu hỏi như “Tại sao chúng tôi phải đưa tiền của chúng tôi để chuẩn bị một tài liệu hướng dẫn cách thực hành tốt nhất (best practices manual) nhằm tích hợp việc giảm rủi ro trong tất cả các giai đoạn quy hoạch?” hoặc “Tại sao điều quan trọng với đối tác là cùng với các ông phát triển một tài liệu hướng dẫn về kết hợp thay đổi khí hậu và các vấn đề năng lượng vào những thứ mà nhà quy hoạch làm?”

Nhưng điều mà họ thực sự muốn biết là “Tại sao lại cần nghề quy hoạch và nhà quy hoạch”. Tôi cũng gặp cùng câu hỏi đó vào ngày tôi đứng trước Ủy ban Tài chính để điều trần về ngân sách

Câu trả lời vượt ra ngòai cách trả lời thông thường: đó là nhà quy hoạch suy nghĩ một cách tổng quát và có một tầm nhìn xa. Theo tôi, cần nhà quy hoạch bởi vì cương vị của họ thật đặc biệt. Họ là người đóng vai trò chủ đạo trong những gì mà tôi gọi là năm điểm quyết định của sự can thiệp. Và hành động của họ có tác động cực mạnh tới tương lai của thành phố, thị trấn, các hạt (counties) và các vùng.

Năm điểm

Tôi thường giải thích nhà quy hoạch làm gì và nghề quy hoạch là gì cho những người tay mơ bằng cách sử dụng năm điểm vốn là những địa hạt quen thuộc với bất kỳ một nhà quy hoạch kỳ cựu nào. Bạn có thể thử kết hợp chúng vào những đề xuất với những người cộng tác và những người đóng góp tài chính vốn là những người có thể không hiểu nhà quy hoạch và nghề quy hoạch tạo ra sự khác biệt như thế nào.

· Kiến tạo tầm nhìn và xác lập mục đích.

Khi nhà quy hoạch thực hiện nhiệm vụ kiến tạo tầm nhìn lâu dài, họ giúp đỡ địa phương xác định điều gì quan trọng với tương lai bằng việc đề cập đến giá trị bản chất của quy hoạch. Xác lập mục đích và mục tiêu cho một địa phương thường là cơ hội đầu tiên và tốt nhất để địa phương đó phất nêu lên vấn đề để thu hút sự chú ý nghiêm túc sau này trong quá trình quy hoạch. Những nhiệm vụ này thường bao gồm phân tích hoàn cảnh của các chính sách chọn lựa nhằm giúp đỡ cho người ra quyết định thấy được các tác động của hành động tương lai.

· Lập quy hoạch

Nhà quy hoạch giúp các thị trấn, thành phố, các hạt và các khu vực (region) chuẩn bị quy hoạch tổng thể toàn địa phương; những tiểu vùng (như một khu vực lân bang[2]-neighborhood, trung tâm thành phố, và quy hoạch các hành lang (giao thông, hoặc hành lang xanh-ND); các quy hoạch chức năng (giao thông công cộng, xa lộ, hệ thống nước thải, cấp nước, và quy hoạch không gian mở- open space plan). Chúng đánh giá các điều kiện hiện tại và xu hướng, mô tả hành động được lên kế hoạch, chỉ định trách nhiệm và chi phí. Những bản quy hoạch này tạo nên khuôn khổ cho các công cụ quản lý và cho đầu tư tương lai của cả khối tư nhân lẫn nhà nước.

· Các công cụ quản lý

Nhà quy hoạch vạch ra, viết và tổ chức các quy định (ordinance), luật, và các khuyến khích dựa trên quy hoạch họ tạo ra. Những biện pháp này ảnh hưởng đến việc công trình được xây dựng ở đâu và như thế nào cũng như đất đai được bảo tồn ở đâu và như thế nào. Chúng xác định khi muốn phát triển một chỗ nào đó cần phải có những điều gì và chúng cho nhà phát triển (developers) biết cần phải có những tài liệu gì khi họ trình kế hoạch phát triển của mình. Ví dụ của các công cụ này bao gồm các quy định cho luật phân vùng quy hoạch (zoning), quy hoạch phân lô, kế hoạch phát triển các đơn vị theo quy hoạch (planned unit development[3] hay PUD) và phát triển theo định hướng giao thông công cộng (transit-oriented development[4]), và điều lệ xây dựng dựa theo hình thức (form based code[5]).

Các công cụ quản lý có thể dựa trên các phương pháp bắt buộc, như mua quyền phát triển[6]. Các công cụ quản lý bổ sung có thể có một hiệu quả tích cực hoặc tiêu cực lên tính chất của khu vực, tính toàn vẹn của môi trường, khả năng sử dụng năng lượng, sự thay đổi khí hậu, lựa chọn nhà ở và nhà ở xã hội, kinh tế, sức khỏe cộng đồng và giao thông.

· Phê duyệt phát triển

Khi những nhân viên sở quy hoạch duyệt quy hoạch do nhà phát triển chuẩn bị, họ có cơ hội tuyệt vời để mang những điều kiện đưa ra ánh sáng các điều kiện, yếu tố và các biến số ảnh hưởng đến quyết định để chấp thuận, chấp thuận một cách có điều kiện, hoặc không chấp thuận dự án.

Có một điều, nhân viên quy hoạch phải đảm bảo rằng đề xuất phát triển phải đầy đủ- đó là nó phải có tất cả các thông tin cần thiết để cho phép Ban quy hoạch hoặc các tổ chức có thẩm quyền ra một quyết định dựa trên thông tin đầy đủ. Thứ hai, một phê duyệt địa điểm đầy đủ tăng khả năng rằng đề xuất phát triển sẽ mang lại kết quả đáng giá cho cả cộng đồng. Cuối cùng tùy thuộc vào nhân viên thương lượng các vấn đề về quyền sử dụng đặc biệt hoặc có điều kiện mà thường thường đòi hỏi sự sắc sảo trong quá trình phê duyệt quy hoạch địa điểm.

· Sự đầu tư của khối công cộng[7]

Không phải tất cả những giám đốc quy hoạch hoặc nhân viên của họ đảm đương được vai trò tiên phong trong việc chuẩn bị chương trình cải thiện tài chính (capital improvement program[8]) của địa phương. Đó là kế hoạch xác định nguồn đầu tư cơ sở hạ tầng, công trình nhà nước sẽ đặt ở đâu. Lẽ ra họ nên nắm lấy vai trò lãnh đạo đó. Những ai đóng vai trò tiên phong trong quá trình sẽ có ảnh hưởng quan trọng trong tương lai.

Hãy thử, bạn sẽ thích chúng

Trong khi tính hiệu quả của năm điểm can thiệp chiến lược có thể quá rõ ràng với nhiều người làm việc trong lĩnh vực quy hoạch thì nó lại không như thế đối với người ngòai. Bạn hãy thử làm việc với phiên bản 30 giây, hoặc “bài diễn thuyết trong thang máy[9]” về năm điểm trên. Rồi sau đó là những phiên bản diễn tập hai phút rồi sử dụng chúng với những đối tác, hoặc người ủng hộ tiềm tàng. Bạn có thể thấy như tôi rằng lời nhắn đi xa theo hướng giải thích nhà quy hoạch làm gì và tại sao lại cần nghề quy hoạch. Nhờ thế tôi càng nhận được ít cái trợn mặt hơn.

Bài dịch từ số tháng 11 năm 2007 của Tạp chí Quy Hoạch- tạp chí hàng tháng của Hiệp Hội Quy Hoạch Hoa Kỳ.

http://www.planning.org/planning/member/2007nov/secretsside.htm



[1] Blank stares: dịch nghĩa: cái nhìn trống không, ý nói người nhận được câu trả lời chẳng hiểu câu trả lời có nghĩa là gi.

[2] Neighborhood: khu vực lân bang là một khái niệm cơ bản của quy hoạch. Nó là một khu vực địa lý có đường biên xác định, và có tính chất đặc trưng có thể phân biệt với các khu vực khác trong đô thị. Những người trong khu vực lân bang thường có ý thức sâu sắc về tính chất của khu vực mình ở- ND

[3] Planned unit development: kế hoạch phát triển các đơn vị theo quy hoạch là những quy định sử dụng đất của một địa phương khuyến khích sự phát triển quy mô lớn và thống nhất bằng các chương trình thực tế, trung hạn trong việc chỉnh sửa các khiếm khuyết về hình thể, xã hội và kinh tế trong sử dụng đất và cảnh quan đô thị. Nó cho phép nhà phát trỉển không tuân theo một số quy định nghiêm ngặt của luật phân vùng quy hoạch (zoning). Nhà phát triển có thể tư do hơn và sang tạo hơn trong việc xây dựng dự án của mình- ND.

[4] Transit-oriented development: Phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) là một khu vực dân cư hoặc thương mại phát triển hỗn hợp được thiết kế nhằm mục đích tối ưu điều kiện sử dụng các phưong tiện giao thông công cộng, và thường kết hợp các đặc điểm nhằm tăng lượt sử dụng giao thông. Một khu vực TOD điển hình có một trung tâm với một bến tàu, metro, tram hoặc bến xe buýt bao quanh bởi khu vực xây dựng mật độ cao với mức độ giảm dần từ tâm. TOD thường được đặt trong vòng bán khính 400m đến 800 m từ điểm đỗ giao thông công cộng vì đây là khoảng cách thích hợp nhất với người đi bộ.

[5] Form-based codes: Điều lệ dựa trên hình thức, là một loại luật lệ của cộng đồng đề cập đến mối quan hệ giữa các mặt đứng của tòa nhà và đất công cộng, hình thức và khối tích của tòa nhà trong mối quan hệ với nhau, cũng như tỷ lệ và dạng của đường phố và khối phố. Luật lệ và tiêu chuẩn trong Điều lệ theo hình thức được trình bày trong cả dạng sơ đồ và từ, chúng là yếu tố thiết yếu trong quy hoạch pháp lý (regulation plan) vốn định rõ hình thức và tỷ lệ thích hợp (và vì thế đặc điểm) của dự án hơn là chỉ xác định kiểu sử dụng đất. Điều này tương phản với sự quan tâm của luật phân vùng quy hoạch về quan lý vi mô và tách biệt chức năng sử dụng đất, và việc kiểm soát mật độ xây dựng thông qua các thông số trừu tượng và không đồng bộ nhau (ví dụ: tỷ lệ diện tích sàn, số đơn vị trên một mẫu Anh, khoảng lùi, chỉ tiêu đỗ xe) để bỏ qua hình thức kết hợp của công trình. Không nên lẫn lộn Điều lệ dựa trên hình thức mang tính luật lệ với Định hướng thiết kế hoặc các chỉ đạo chung về chính sách vốn mang tính khuyến cáo.

[6] Purchase of development right: mua quyền phát triển là một công cụ dung trong quy hoạch bảo tồn, khi muốn bảo tồn một khu vực lịch sử hoặc một khu vực nhạy cảm về môi trường. Chính quyền địa phương có thể mua quyền phát triển của khu vực đó. Người sở hữu khu vực được mua quyền phát triển vẫn sinh sống bình thường nhưng không còn được sử dụng quyền phát triển của mình nữa. Điều này khác với quy hoạch treo của Việt Nam, ở đây người sở hữu khu vực được nhận tiền và vẫn được sống bình thường, chỉ có điều họ không được phép xây dựng với mật độ cao.

[7] Public investment: sự đầu tư của khối công cộng. Public đây có thể hiểu là khối công cộng gồm cả nhà nước, chính quyền địa phương và những gì thuộc sở hữu công. Sự đầu tư của khối công (public investment) đối lại với sự đầu tư của khối tư nhân (private investment).

[8] Capital improvement program: là các chương trình cải tạo hệ thống cơ sở hạ tầng.

[9] Elevator speech: bài diễn thuyết trong thang máy, ý nói những mẩu trao đổi nhanh trong thang máy nhưng mang lại hiệu quả lớn.

Chủ Nhật, 1 tháng 6, 2008

NHỮNG VIÊN GẠCH XANH


Những đặc điểm phát triển bền vững là những điểm nổi bật nhất trong các Cộng đồng quy hoạch.

Tác giả Joe McElroy


Vườn trên mái, bãi đỗ xe có độ thẩm thấu cao, nông nghiệp hữu cơ- tất cả đều là những ý tưởng tốt, trong khi đó chỉ có một vài kỹ thuật được sử dụng trong các Cộng đồng được quy hoạch[1] (Master Planned Communitied). Do đó khi xem xét những dự án xây dựng quy mô lớn nhà quy hoạch làm việc cho phía chính quyền phải xác định những gì là thực và những gì là cường điệu. Khi những từ như “xanh” và “bền vững” được sử dụng để đánh bóng mọi thứ từ xe hơi đến những đám cưới không có carbon cho tụi con nít, thì sự việc không còn là nhỏ nữa.
“Một vài nhà phát triển thực sự thực hiện công việc hơn hẳn những người khác. Đáng tiếc là những người còn lại đang sử dụng nhữgn từ rất kêu nhưng lại không thực sự theo đuổi các nguyên tắc bền vững. “ Robin Green, một nhà phát triển có tên thật thích hợp của dự án Hidden Creek ở Darby, một dự án nổi tiếng rộng 600 mẫu Anh[2] gần Columbus, bang Ohio cho biết.
Các Cộng đồng được quy hoạch thành công ra sao?
Một cách để đánh giá những đề xuất ngày nay cho các Cộng đồng được quy hoạch là thông qua lăng kính của những câu chuyện thành công trong quá khứ.
Một ví dụ là The Woodlands, một dự án nằm phía bắc thành phố Houston. Cộng đồng này được Ian McHarg và những người khác thiết kế. Theo Frederick Steiner, trưởng Khoa Kiến trúc và Quy hoạch của Đại học Texas ở Austin The Woodlands là một thành công cả về mặt kinh tế lẫn môi trường.
“Tôi chưa thấy một dự án nào thành công hơn”, ông nói về thành công của The Woodlands xét về mặt thoát nước và bảo vệ các tài nguyên môi trường. Dự án này được lấy cảm hứng từ quyển sách Thiết kế với Thiên nhiên của McHarg, xuất bản lần đầu năm 1969.
Khởi công từ năm 1974 và bây giờ đang ở giai đoạn thứ tám, The Woodland bao gồm 28,000 mẫu Anh. Dự án này là nơi cư trú cho khoảng 80,000 dân, người dân nơi đây được thụ hưởng 108 công viên rừng và 150 dặm[3] đường mòn leo núi và đi xe đạp. 1300 doanh nghiệp của dự án cung cấp 40,000 chỗ làm.
Các nhà phát triển thời nay hưởng ứng thông điệp của McHarg về việc xây dựng công trình với các thông số do đặc điểm tự nhiên của địa điểm khống chế, có nghĩa là điều chỉnh công trình so với đất đai thay vì buộc khu đất phải điều chỉnh theo bảng khái toán của nhà phát triển.
Bà Green cho biết “Hãy bắt đầu với đất đai, hãy để môi trường- gồm nước, rừng cây, và địa hình- chỉ cho bạn nên đặt mạng lưới đường sá như thế nào và làm thế nào để xử lý việc thoát nước mặt”. Ở Hidden Creek- nơi nước mưa được lọc qua một loạt các khu vực thấp ngập- 230 mẫu Anh dọc theo suối Little Darby đã được bảo tồn vĩnh viễn.
Mạng lưới đường của dự án cũng hẹp hơn bình thường, mặc dù theo lời bà Green để làm được điều đó không dễ. Bà nói “Bất kỳ điều gì giúp giảm tổng số bề mặt không thẩm thấu đều tốt, nhưng luật phân vùng truyền thống (zoning ordinance[4]) lại thường yêu cầu đường quá rộng.
Tại Quận Madison, bang Ohio luật yêu cầu đường rộng 30 feet (khoảng 10m) với đầy đủ lề đường và rãnh thoát nước. Bằng cách làm việc chặt chẽ với Quận đề đề cập đến những mối quan ngại về thoát nước, bố trí mạng lưới đường và những vấn đề khác, cuối cùng bà Green đã được cho phép làm đường rộng 6 m kèm theo lề đường, không đề cập tới loại đường cul-de-sac[5]s rộng 4m với một khoảng xanh nằm giữa. Bà cũng thuyết phục được các quan chức của Sở cứu hỏa và các quan chức của nhà trường rằng xe chuyên dụng cứu hỏa và chở học sinh của họ có thể đi lại dễ dàng trong những con đường nhỏ.
Bà Green - một cựu giám đốc của Phân ban bang Ohio của tổ chức Bảo vệ Thiên nhiên, cũng lưu ý rằng các nhà phát triển thực sự muốn thực hiện phát triển bền vững- và nhà quy hoạch người sẽ khuyến khích họ- phải học làm thế nào đáp ứng lại những nghi ngờ.
Ngày nay Hidden Creek đã nhận được tiếng tốt, nhưng theo bà Green lúc đầu “Tôi phải làm quen với từ “Không” vốn là điểm khởi sự cho mọi cuộc thương lượng”. Bà cho biết bà sẽ trả lời lại bằng cách “tách ra nguyên nhân nào cho từ “không” và sau đó hình dung ra cách tốt nhất để bảo vệ môi trường, với cả hai phía sẽ nhận được nhiều nhất từ những gì họ muốn.
Trở ngại
Trong một nền kinh tế, khi nhà quản lý thường được thuê và bị sa thải dựa trên bản báo cáo doanh thu hàng quý. thật khó mà đạt được sự thành công tài chính cho một dự án phát triển bền vững, vốn thường bắt đầu chậm nhưng tự tạo ra xung năng lớn hơn theo thời gian.
Christopher Leinberger là một nhà phát triển giờ đây đảm nhận cương vị trưởng Chương trình Bất động sản tại Đại học Michigan xem dự án phát triển gọn (compact development[6]) và khả thi về mặt đi bộ như một hình thức phát triển bền vững. Ông nhận xét rằng không phải Harbor Town ở Memphis cũng chẳng phải Seaside ở Florida Panhandle- cả hai giờ đều là những thánh địa của chủ nghĩa Đô thị mới- làm thế giới trở nên nóng bỏng khi việc bán đất bắt đầu từ những năm 1984. Thực tế, nhà phát triển chỉ bán được 20 thửa đất với giá mỗi thửa $15000 trong vòng hai năm đầu.
Leinberger nói “Tuy nhiên khi đã xây dựng xong hết rồi, với hệ thống đường thích hợp với tỷ lệ con người, người mua tiềm năng có thể thấy giá trị được tạo ra. Vào năm 2000, mỗi thửa đất có giá trị hơn 1 triệu đô”.
Nhà đầu tư và nhà phát triển cũng quan ngại về khả năng giá xây dựng vượt quá mức bình thường nếu họ theo đuổi dự án xanh. Robin Green nói “Đôi khi người ta giả định rằng dự án phát triển bền vững là dự án đắt đỏ”.
Màu xanh và đô thị
Rất nhiều nhà phát triển phàn nàn rằng Luật phân vùng quy hoạch sau Chiến tranh thế giới thứ hai vốn nhấn mạnh việc tách rời các loại sử dụng đất khác nhau, ngăn cản họ tạo ra những dự án phát triển đô thị sáng tạo hơn và bền vững hơn. Nhưng hầu hết các cộng đồng quy hoạch lại được coi như các dự án quy hoạch đơn vị (Planned Unit Development hay PUD)[7], một loại phân hạng sử dụng đất cho phép nới lỏng hơn về mặt luật lệ. Leinberger cho rằng ngày nay chính những hàng xóm, chứ không phải là tòa thị chính là những người có khả năng phản đối việc xây dựng mật độ cao, cũng như các dự án đa dụng (mixed used)[8] nhất.
Leinberger tin tưởng rằng “đô thị cho phép đi bộ” mà ông ủng hộ tạo ra một cuộc sống có chất lượng, nhờ thế có thể giúp giải tỏa sự chống đối. Ông tin tưởng rằng chỉ cần có một nửa cơ hội, rất nhiều người sẽ yêu thích việc đi bộ qua những không gian lý thú, được thiết kế tốt, và an toàn. Ông còn lưu ý them: Đô thị cho phép đi bộ là một chìa khóa quan trọng tới thành công của những khu vực như Back Bay của Boston và Đại lộ Bắc Michigan của Chicago.
Với tư cách là một nhà phát triển Leinberger đóng vai trò chính trong việc hồi sinh cho trung tâm thành phố Albuquerque[9], nơi kỹ thuật sinh thái đã được sử dụng để tạo ra trên thực tế một cộng đồng được quy hoạch- một trung tâm đô thị được tái phát triển hoàn chỉnh với các công trình nhà ở, văn phòng, bán lẻ và giải trí.
Fritz Steiner tuyên bố “Rất nhiều công việc tốt nhất đã được hoàn thành trong các thành phố hiện tại”. Ông chỉ ra rằng các Cộng đồng được quy hoạch tái sử dụng đất thay vì phát triển ra những vùng nông nghiệp, chúng đã bước một bước về phía bền vững so với những khu phân lô truyền thống.
Một ví dụ là SouthSide Works, một làng đô thị được xây dựng trên diện tích 37 mẫu Anh tại một nơi trước kia là nhà máy luyện thép, cách thành phố Pittsburgh[10] chưa tới 2 dặm. Làng bao gồm công trình thương mại, nhà hàng, rạp chiếu bong, văn phòng và 83 căn hộ. Quảng trường trung tâm tạo ra điểm nhấn cho các loại sử dụng này. Nhà phát triển Soffer Organization của Pittsburgh đã quy hoạch một khách sạn, nhà ở chung cư cùng với không gian biểu diễn ngoài trời cho dự án.
Những năm vừa qua chúng ta chứng kiến sự hợp tác tốt hơn giữa những nhà phát triển và những người theo Chủ nghĩa đô thị mới vốn từng có những khác biệt trong quá khứ. Một số người theo Chủ nghĩa đô thị mới bỏ qua những người theo chủ thuyết “xanh” bởi ý nghĩ rằng cây trồng quan trọng hơn con người. Còn những người theo chủ thuyết “xanh” đáp ứng bằng việc cho rằng những người theo Chủ nghĩa đô thị mới sẵn sang cho phép các vùng đất tự nhiên bị phá bỏ vì lợi ích để duy trì những nguyên tắc thiết kế đô thị.
Steiner nhận xét rằng một số người theo chủ nghĩa đô thị mới ở bờ Tây, nhất là Peter Calthorpe có xu hướng xanh hơn những đồng nghiệp ở bờ Đông vốn là những người có gốc rễ từ những thành phố cũ và xây dựng với mật độ cao.
Steiner hứa cùng với một nụ cười rằng họ sẽ làm “cho tất cả xanh thêm một ít” vào mùa xuân tới khi Hội nghị Chủ nghĩa Đô thị mới họp hàng năm tại thành phố Austin.
Những nỗ lực tái phát triển trong thành phố như dự án này có thể đạt được ý nghĩa bền vững bằng việc giải tỏa các khu công nghiệp cũ, phục hồi các công trình lịch sử, và giảm nhu cầu đi lại bằng ô tô.
Dĩ nhiên, những nhà phát triển của các Công đồng quy hoạch của các bang thưa dân có nhiều không gian để thử nghiệm những kỹ thuật xanh mới nhất. Chẳng hạn với Prairie Crossing, một cộng đồng bảo tồn rộng 677 mẫu anh thuộc phía Bắc Chicago, bao gồm những nông trang trồng lương thực hữu cơ cung cấp sản phẩm cho người dân của chính cộng đồng cũng như khách hàng trong vùng.
Ở hạt Lee và Collier bang Florida, Sid Kitson, một nhà phát triển 1700 mẫu anh Babcock Ranch thường xuyên được trích dẫn khi nói. “Khi chúng tôi mới bắt đầu dự án, chúng tôi muốn tạo ra một cộng đồng bền vững thân thiện với môi trường nhất tại bang Florida. Tương tự như vậy tại phía Nam của quận Orange, bang California, nhà phát triển Ladera Ranch đã quyết định giữ 1200 mẫu Anh làm khoảng không gian mở. Cộng đồng quy hoạch 4000 mẫu Anh được bắt đầu từ năm 1999 được phân chia thành sáu đơn vị lân bang[11].
Đơn vị lân bang xanh nhất là dự án 406 mẫu Anh, Terramor gồm những nhà đơn lập có mái sử dụng các tấm năng lượng mặt trời. Nhà trong khu vực này cũng có các ổ cắm điện cho các xe chạy điện, còn sàn nhà thì được làm bằng lốp xe tái chế. Sơn gốc nước được sử dụng cho tường ngòai. Hệ thống thoát nước mưa dựa trên một loạt các ao, hồ nhân tạo, nó giúp loại bỏ nhu cầu lắp đặt ống thoát. Theo nhà phát triển, người dân sẵn sang bỏ them $1.5 đến $3.5 cho mỗi foot[12] vuông để làm cho cộng đồng của họ mang đặc điểm xanh.
Giờ chúng ta hãy xem thành phố Noisette một “thành phố bên trong thành phố” rộng 3000 mẫu anh ở Bắc Charleston, bang Nam Carolina. Nhà phát triển địa phương John Knott đã quyết định nó phải là một cộng đồng phát triển bền vững từ khi ông gia nhập thành phố từ năm 1995 để mua một căn cứ sắp đóng cửa rộng 400 mẫu của Hải Quân Mỹ.
Giống như nhiều nhà phát triển của Ladera, Knott tin tưởng rằng thành phần chủ chốt của một cộng đồng quy hoạch xanh là hệ thống quản lý nước mưa thân thiện với môi trường. Noisette bào gồm các đầm sinh học-
Như chúng ta có thể hình dung, vùng Noisette có nhiều vấn đề về môi trường sau 100 năm là căn cứ quân sự. Việc sử dụng đất nông nghiệp đã làm suy giảm môi trường thêm. Những nghiên cứu đầu tiên chỉ ra rằng vùng đất làm lưu vực bị đô thị hóa đã có thời hấp thụ tới 85 phần trăm nước mưa, nay đã bị phá hủy. Nước mưa từ các ống và rãnh thoát gây nên lụt lội và làm tăng lên sự khác biệt theo mùa của mực nước ngầm.
Để đề cập tới những vấn đề đó, nhà phát triển đang áp dụng một cố gắng phục hồi sinh thái. Trong suốt giai đoạn ba đến năm năm phục hồi, các loài cây ngoại lai được thay thế bởi cây bản địa. Một vùng bảo tồn bao quanh suối Noisette, dọc theo đó là các khu vực thoát nước, tất cả nhằm bảo vệ cho khu vực hoang dã.
Danh sách kiểm tra
Dù dự án ở vùng Trung Tây (Hidden Creek), ở bờ Tây (Ladera Ranch) hoặc ở miền Nam (Noisette), nhà phát triển với tư duy xanh cho rằng một dự án bền vững phải trả lời “có” cho những câu hỏi sau:
Dự án có được đặt ở nơi có ý nghĩa hay là ở giữa nơi chẳng là đâu cả (middle of nowhere).
Dự án có cam kết với việc tiếp cận năng lượng mặt trời hay không? Đó là một chủ đề nhận được sự chú ý lớn từ thời kỳ cấm vận dầu mỏ năm 1973, giờ đây hầu như lại bị quên lãng. Hầu hết nhà ở phải có hướng Bắc- Nam để giảm hóa đơn tiền sưởi ấm cũng như điều hòa. Đó cúng là những nguyên nhân khiến nhà ở của nông trại thường có cây thường xanh (không rụng lá) ở hướng Bắc và cây rụng lá ở hướng Nam.
Có cố gắng nào trong việc biến ngôi nhà thành sử dụng năng lượng có hiệu quả thông qua việc sử dụng thích hợp các biện pháp cách nhiệt và các biện pháp kỹ thuật khác. Có được chứng chỉ Energy Star là một lợi thế.
Dự án có bao gồm những đặc điểm ít tác động đến môi trường như bãi đỗ xe có khả năng thấm nước mưa cao.
Dự án có khả năng đi bộ, hay nó có cung cấp một loại giao thông công cộng nào đó?
Cả nhà phát triển Chris Leinberger và trưởng khoa Fritz Steiner đều đề xuất rằng nhà quy hoạch nên tìm kiếm hướng dẫn từ hệ thống đánh giá LEED cho Khu vực lân bang vốn nhấn mạnh sự kết hợp của kiến trúc sinh thái, tăng trưởng thông minh, và chủ nghĩa đô thị vào một hệ thống quy chuẩn quốc gia cho thiết kế cộng đồng.
Tiêu chuẩn nguyên bản LEED (tiêu chuẩn Dẫn đầu trong Thiết kế tiết kiệm năng lượng và bảo về môi trường- Leadership in Energy and Environment Design) được áp dụng cho thiết kế và xây dựng các công trình riêng lẻ, không quan tâm đến việc đặt công trình ở đâu. Ông Leinberger cho rằng như vậy là chưa đủ: “Điều quan trọng không chỉ là kiến trúc sinh thái, mà còn là việc kiến trúc sinh thái đó được đặt ở đâu”.
Joel McElroy là chủ tịch của McElroy Associates, một hãng chuyên về chính sách công và tiếp thị truyền thông, có trụ sở tại ngoại ô Chicago.
Hình ảnh: Trên- dự án Noisette là “một thành phố trong một thành phố”. Quy hoạch Noisette yêu cầu thay đổi kế hoạch thoát nước mưa hiện thời bằng các đầm sinh học.
Phía dưới: Cổng vào dẫn đến Hidden Creek tại Darby gần thành phố Columbus, bang Ohio. Các tiện ích của nó bao gồm diện tích bảo tồn rộng 250 mẫu Anh. Ảnh do Robin Green chụp.
Tiêu chuẩn LEED-ND là một sự hợp tác của Hội đồng kiến trúc xanh Hoa Kỳ, Hội nghị chủ nghĩa đô thị mới, và Hội đồng bảo vệ tài nguyên thiên nhiên- Tiêu chuẩn này cho điểm thưởng cho việc đề cập đến những vấn đề quy hoạch như phát triển gọn, giảm sự phụ thuộc vào ô tô, và sự gần gũi dễ tiếp cận đến trường học và nơi làm việc.
Tháng 7 năm 2007
HƯƠNG DẪN TỪNG BƯỚC TỚI VIỆC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG.
Tác giả: Karen Walz, FAICP
Hãy hỏi hầu hết các nhà quy hoạch và nói họ miêu tả một Cộng đồng được quy hoạch điển hình chắc chăn bạn sẽ nghe từ “xanh” mô tả những khu vực cảnh quan chung, không gian mở, hoặc chỉ đơn giản là một sân golf. Những đặc điểm nào của các Cộng đồng được quy hoạch (Master Planned Community- hoặc MPC) hỗ trợ việc phát triển bền vững và làm thế nào chúng có thể tiếp tục vận hành trong tương lai? Một tầm nhìn tổng quát cho quy hoạch tổng thể đảm bảo một con đường tới các cộng đồng xanh.
Các cộng đồng đã phát triển theo một quy hoạch chung cho hàng thế kỷ, nhưng thuật ngữ “Cộng đồng được quy hoạch- MPC) chủ yếu nói về một cách tiếp cận với quy hoạch và phát triển bắt đầu từ những năm 1960 và 70. Nó áp dụng cho một khu đất lớn, thuộc quyền sở hữu của một chủ đất duy nhất hoặc thuộc về quyền quản lý chung, khu vực này được phát triển theo Tiểu chuẩn thiết kế chi tiết và bao gồm các hạ tầng xã hội dùng chung cùng với cơ sở hạ tầng.
Khi một MPC được hoàn thành, một hiệp hội các chủ bất động sản thường đảm đương trách nhiệm vận hành các công trình hạ tầng xã hội và thi hành các tiêu chuẩn xây dựng. Dự án thường được phân kỳ trong một thời gian dài bởi vì quy mô của nó có thể quá mức hấp thụ của thị trường trong giai đoạn ngắn.
Có phải ý tưởng về MPC luôn luôn tốt? Không hẳn thế. Hãy nhớ lại bộ phim The Truman Show. Trong bộ phim đó cảnh quan của một MPC và người dân sống trong đó trở nên quá khuôn phép đến nỗi nhân vật chính- do Jim Carrey thủ vai cuối cùng phải chạy trốn. Một nơi mà người dân muốn chạy trốn chắc hẳn khó có thể gọi là thành công, để cho ý nghĩa về phát triển bền vững có ý nghĩa là dài lâu.
Nhưng ngay cả khi quy hoạch tổng thể tạo ra một nơi chốn mà mọi người yêu thích, nó vẫn có thể là không thành công trong những điều kiện thay đổi về dân số, kinh tế, và môi trường của thế kỷ 21. Nó có thể yêu cầu một mức độ sử dụng nào đó các nguồn tài nguyên mà không thể coi là bền vững trong một thời gian dài. Hoặc có thể là không thể thích ứng với sự thay đổi của thói quen của người tiêu thụ, xu hướng của thị trường, chi phí và các điều kiện về tài chính cũng như hoàn cảnh của thế giới.
Rất nhiều MPC tìm cách chiếm lĩnh thị phần vốn đang phát triển. Phân kỳ dự án được sử dụng để đáp ứng lại những thay đổi do mức cung cầu định đoạt. Nhưng có thể không đủ để tạo ra những cộng đồng mà ta mong muốn, những cộng đồng thành công và bền vững trong tương lai. Để làm điều đó, một trình độ mới của “quy hoạch tổng thể xanh” là cần thiết.

Chín bước về hướng phát triển bền vững
Chín đề xuất dưới đây đề nghị những biện pháp bổ sung tính chất bền vững cho những tích cách đặc sắc của một Cộng đồng được quy hoạch (MPC). Chúng mở rộng định nghĩa cho thành công bao gồm giá trị của một công đồng đạt được bằng cách duy trì khát vọng và uy tín của nó bằng cách giảm thiểu các tác động về tài nguyên trong nhiều năm.
1. Thiết kế với môi trường địa phương. Rất nhiều dự án lớn sử dụng kích thước và nguồn đầu tư tài chính như một cơ hội để định dạng lại toàn bộ cảnh quan khu vực, với những đặc điểm được du nhập từ các cộng đồng ở những nơi khác ở Mỹ hoặc thế giới.
Những Cộng đồng được quy hoạch có tính chất bền vững nên lập bản đồ những đặc điểm tự nhiên nổi bật của khu vực ngay từ ban đầu và nên thiết đặt sự phát triển theo cách giảm thiểu những tác động vào hệ sinh thái. Phát triển hợp nhóm là một giải pháp: thiét kế không gian xanh sao cho chúng bảo tồn hệ sinh thái hoặc phục hồi các ao hồ và những vùng tự nhiên khác trước đây đã bị phá hủy bởi các dự án trong khu vực lưu vực. Hợp tác với các cơ quan bảo tồn đất là một cách tuyệt vời cho một nhà phát triển một Cộng đồng được quy hoạch nhằm tăng cường môi trường địa phương và đóng góp cho hiệu qua kinh tế của dự án.
Các cộng đồng có tính chất bền vững phải nắm lấy lợi thế của địa hình tự nhiên, giảm tối thiểu việc đào đắp. Những nhà quy hoạch nên xem xét việc sử dụng các kỹ thuật như cách tiếp cận “tạo lớp vỏ bao che” do kiến trúc sư cảnh quan Sally Wasowski đề xuất. Phương pháp này giới hạn việc tác động đến địa điểm và tập trung vào các loài cây bản địa, tạo cho cộng đồng một đặc điểm địa phương khác biệt.
2. Tạo ra một tổng mặt bằng cho một cộng đồng đa dạng và thường xuyên thay đổi. Các Cộng đồng quy hoạch được tạo ra trong những thập niên vừa qua đã tạo nên những tiền đề rất thuận lợi cho loại nhà đơn lập. Tuy nhiên thị trường cho loại nhà này đang ngày càng suy giảm.
3. Để có thể phát triển bền vững qua thời gian, một cộng đồng phải bao gồm các loại nhà và thiết kế mà người mua và người thuê rất mong muốn có từ bây giờ cho đến hàng chục năm sau nữa. Những cư dân loại này sẽ đa dạng về mặt chủng tộc, có người già, và sống trong loại hộ gia đình nhỏ, cũng như thường ít có trẻ em. Cộng đồng bền vững phải có nhiều lựa chọn về nhà ở hơn loại Cộng đồng được quy hoạch đã từng có trong quá khứ.
4. Mở rộng tiêu chuẩn thiết kế để bao gồm tính chất bền vững, với mục đích giảm bớt năng lượng và lượng nước tiêu thụ. Xem xét việc chấp thuận tiêu chuẩn xây dựng LEED và sử dụng vật liệu tái chế cho xây dựng đường phố và các loại cơ sở hạ tầng khác.
5. Cung cấp đường đi dạo và đường cho xe đạp. Trong nhiều MPC, đường đi bộ dẫn đến sân golf thường là tâm điểm của dự án. Ngày nay, chúng ta nhận thấy rằng các đường đi đó cần phải nối liền nhà ở và không gian mở và các công trình giải trí, tới nơi mua sắm, dịch vụ và nơi làm việc. Thiết kế cua chúng phải khuyến khích sự tập luyện hàng ngày và chúng phải dễ sử dụng cho tất cả mọi người.
6. Kết nối và đóng góp vào cộng đồng lớn hơn. Các MPC vốn thường bao gồm một diện tích đến hàng ngàn mẫu Anh, hay có xu hướng tạo nên những cộng đồng tự khép kín.
7. Hãy tạo nên những trung tâm. Nếu người dân không thể đến những trung tâm hiện có, hãy tạo nên một trung tâm mới. Cần có các phòng khám đa khoa, các nhà hàng, các điểm WiFi, các công trình hội nghị qua mạng (videoconference), văn phòng của các doanh nghiệp nhỏ, dịch vụ ô tô dung chung, và các trung tâm của mạng lưới giao thông công cộng hoặc xe bus là những loại hình sử dụng có tiềm năng nhất.
8. Hãy sử dụng lợi thế của quy mô kinh tế lớn. Các dự án lớn như MPC thu lợi được nhờ khối tích của việc mua chúng. Sử dụng loại tiết kiệm này để giảm thiểu các tác động lâu dài lên nguồn năng lượng- ví dụ như bằng việc lắp đặt hệ thống pin quang học, hoặc thiết lập một hệ thống tái sử dụng nước tại địa điểm.
9. Nâng cao vai trò của Hiệp hội các chủ sở hữu. Hiệp hội có thể vận hành hệ thống năng lượng tự cấp tại địa phương hoặc đàm phán về việc mua khối tích nhà của các vật liệu cảnh quan tương ứng. Nó có thể ký thầu với các định chế tài chính khác để cung cấp các chương trình cho vay hoặc nâng cấp yêu cầu chi phí ban đầu cao nhưng có giá thành trong toàn bộ vòng đời của dự án thấp cũng như giảm bớt việc tiêu thụ tài nguyên. Hiệp hội cũng có thể ký thầu với các chủ trang trại hoặc quản lý một vườn chung của cộng đồng sao cho các cư dân có thể sử dụng được thực phẩm sản xuất tại địa phương.
Giúp đỡ người dân tạo nên sự chuyển đổi theo phong cách sống bền vững hơn. Điều quan trọng nhất là giáo dục họ, điều này có thể thực hiện thông qua Hiệp hội các chủ bất động sản của MPC.
Ở thành phố San Antonio, bang Texas, một chương trình nhằm khuyến khích loại cảnh quan ít tiêu tốn nước đã bị thất bại vì các chủ nhà tiếp tục sử dụng cùng một cách tưới tiêu như trước đây họ đã từng làm. Một MPC phấn đấu vì sự bền vững nên giúp đỡ người dân và doanh nghiệp học làm thế nào để những lựa chọn hàng ngày của họ sẽ giảm bớt việc sử dụng các tài nguyên không thể tái tạo được.
Trong hàng chục năm, các MPC đã tạo nên những cộng đồng với không gian xanh tuyệt đẹp. Bằng việc xây dựng trên thành tích đã có đó, họ có thể tạo ra những nới thực sự xanh mà sẽ tiếp tục phát triển theo hướng thích nghi và bền vững
Karen Walz là giám đốc của Strategic Community Solutions, một công ty tư vấn có trụ sở tại Dallas.
Hình: Những nhà quy hoạch của dự án Kiawah Island, bang Nam Carolina một dự án theo định hướng bảo vệ những vùng nhạy cảm. Ảnh Karen Walz.


[1] Cộng đồng được quy hoạch là các khu vực có diện tích lớn, thường hàng trăm đến hàng ngàn hecta, thuộc quyền sở hữu của một chủ đất duy nhất hoặc thuộc về quyền quản lý chung, khu vực này được phát triển theo Tiểu chuẩn thiết kế chi tiết và bao gồm các hạ tầng xã hội dùng chung cùng với cơ sở hạ tầng.
[2] Acre : một mẫu Anh rộng khoảng 0.45 hectare.
[3] Mile: một dặm Anh, Mỹ bằng 1,76 km
[4] Zoning ordinance: tạm dịch là Luật phân vùng quy hoạch, là một loại luật lệ quy định cụ thể các loại sử dụng đất được sử dụng trong đô thị, kèm theo đó là các quy định về khối tích công trình. Zoning thường bao gồm hình vẽ và phần văn bản. Trong khi quy hoạch tổng thể (Comprehensive Plan) là định hướng phát triển chung của đô thị thì zoning là luật quy định không gian đô thị phải như thế nào.
[5] Cul-de-sacs: là loại đường cụt. Ở cuối đường thường được mở rộng hình tròn cho xe quay đầu. Thông thường các lô nhà sẽ được phân bố tập trung xung quanh phần quay xe hình tròn này. Bán kính tối thiều của phần hình tròn thường là 30 feet (tức khoảng 10 m).
[6] Compact development: xây dựng và phát triển với mật độ cao, đồng thời khuyến khích giao thông công cộng và đi bộ.
[7] Planned Unit Development:
[8] Mixed used: dự án đa dụng là loại dự án phát triển bất động sản có nhiều loại hình sử dụng khác nhau trên một mảnh đất. Chẳng hạn một tòa nhà cao tầng có thể vừa có công năng làm trung tâm mua săm, vừa làm văn phòng lại vừa làm căn hộ cao cấp.
[9] Albuquereque bang New Mexico.
[10] Pittsburgh bang Pennsylvania
[11] Neighborhood: tạm dịch là đơn vị lân bang, là một đơn vị ở căn bản thường được dùng trong quy hoạch. Các đơn vị lân bang thường có ranh giới rõ ràng, có một hạt nhân công cộng làm trung tâm. Những người sống trong đơn vị lân bang thường có ý thức rõ ràng về đơn vị của mình.
[12] Một foot vuông rộng khoảng 0.1 m2




TIÊU CHUẨN LEED-ND

Đ TO NÊN MT TM NHÌN HOÀN CHNH HƠN CHO TÍNH BN VNG CA KHU VC

Nate Berg

Tiêu chu
n Kiến trúc Xanh LEED đang vượt ngoài khuôn kh tng công trình c th sang quy mô khu vc lân bang[1]. Vi giai đan th nghim ca LEED đi vi Phát Trin Khu Vc Lân bang đang được thc thi, nhng người son ra tiêu chun này hi vng thiết lp mt bin pháp mi đ thiết lp và đánh giá tính cht bn vng trong thiết kế và phát trin đô th.


Thi gian gn đây s quan tâm v môi trường đã và đang tràn ngp ý thc qun chúng, mt tuyến mi ca tính chun mc v chính tr đ cp ti nhng mi quan tâm này gm có phim nh, truyn hình và các phương tin thông tin đi chúng ngày càng đ cp đến tính kch ca s thay đi khí hu và suy thoái môi trường. Nhng năm va qua chúng ta đã chng kiến mt s hi sinh rng ln ca phong trào môi trường. Vi s hi sinh này, mt s bùng n trong th trường Xanh: thc phm hu cơ, xe lai (hybrid car[2]), các thiết b s dng năng lượng hiu qu cùng vi nhiu th khác.
Th
i gian gn đây khái nim Kiến trúc Xanh cũng đã thâm nhp vào ý thc ca qun chúng, phn ln là nh tiêu chun LEED- tc là tiêu chun Thiết kế Hàng đu v Năng lượng và Môi trường (Leadership in Energy and Environment Design). Hi Đng Kiến Trúc Xanh Hoa Kỳ thiết lp tiêu chun này vào năm 1988. Hin có ti hàng ngàn công trình và các d án trên 40 nước theo đui tiêu chun này. Nhưng gi đây, USGBC (Hi Đng Kiến Trúc Xanh Hoa Kỳ) đang m rng khuôn kh ca tiêu chun, vượt ra ngoài khuôn kh ca tng công trình đ xếp hng và chng nhn cho toàn b khu vc lân bang. LEED cho Phát Trin Khu vc Lân Bang (LEED for Neighborhood Development- hay LEED-ND) th hin c gng mi này. Hin ti nó đang giai đon th nghim mà nhiu người hy vng nó s được t chc chp thun hoàn toàn và s nhn được s tham gia hào hng ca các nhà quy hoch, nhà thiết kế và nhà phát trin.
Ý t
ưởng v vic mang tiêu chun Xanh vượt ra ngoài đa ht kiến trúc đ đến vi thiết kế và phát trin đô th đã đnh hình t năm 2003 thông qua liên minh gia USGBC (Hi Đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ), Hi ngh ca Ch Nghĩa Đô th Mi (the Congress of the New Urbanism) và Hi đng Bo v Tài nguyên Thiên nhiên (Natural Resources Defense Council)- ba nhóm vi nhng li ích và chương trình ngh s khác nhau nhưng chng ln qua nhau. Và sau hơn bn năm gt giũa và chnh sa h thng này, mt nhóm đi din ca mi t chc gi là y ban Ct cán LEED-ND đã xut bn phiên bn gn cui cùng ca tiêu chun.
Cân b
ng nhng li ích
H
ơn 200 d án đã được chp nhn đ đưa vào xem xét cp chng ch trong giai đon th nghim, đây chính là cách th xem tiêu chun này làm vic thế nào và nó cn ci tiến nhng gì. Đây cũng chính là thi đim va thú v va hi hp cho các tác gi ca LEED-ND, nhng người mt hàng năm tri gt giũa các ch tiêu, và thông qua nhiu bui gp đã c gng cân bng nhng li ích vn mang tính cnh tranh ln nhau ca ba t chc thành viên.
Nh
ng gì mà h thu được là s kết hp tt gia các tài liu ca Hi Đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ và nhng xem xét v s dng đt, nhng hướng dn thiết kế đô th, và nhng mi quan tâm v phát trin thông minh và môi trường ca Hi Đông Bo v Tài nguyên Thiên nhiên. Lăng kính ba lp này đánh giá các d án bng mt s các ch tiêu bao gm đa đim, mt đ xây dng, vic bo tn mt nước và đt nông nghip, mc đ gim thiu s ph thuc vào ô tô, khong cách gn gia nhà và nơi làm vic, kh năng đi b, mc đ s dng năng lượng hiu qu, và mt lot nhng ch tiêu khác. V tng th LEED-ND có chín tiêu chun bt buc và 49 phân hng mà nh vào đó d án được đánh giá. Nhng người tham gia thiết lp ch tiêu là nhng người đu tiên chp nhn vic nó bao gm mt đa ht khá rng. Nhưng theo h mc đích là to ra mt cách gii thích toàn din hơn làm thế nào đ to ra s phát trin bn vng cho môi trường.

Doug Farr, ch
tch sáng lp ca Hãng Kiến trúc và Quy hoch Xanh Farr Associates, đng thi cũng là ch tch ca y ban Ct cán LEED-ND nói: Mang đến s tiếp cn d dàng, nhà hi[3], s tham d ca cng đng, và nhng cng đng m[4] tt c đu có trong LEED-ND, tôi cho rng đó là s m rng lành mnh và hp lý v đnh nghĩa bn vng.
Farr cho r
ng đnh nghĩa mi này v bn vng được phát trin mt cách có ch ý vi mt mng lưới rng đ nhn mnh rng thiết kế đô th, s dng đt và môi trường có s gn kết cht ch. Theo đó LEED-ND có th được xem như mt phiên bn cp nht ca sơ đ Venn ni tiếng v bn vng trong đó nó ch ra nhng vùng ph chng v môi trường, kinh tế và công bng xã hi.
John Norquist, ch
tch đng thi là Giám đc điu hành ca CNU (Hi Ngh Ch nghĩa Đô th Mi), và cũng là thành viên ca y ban Ct cán v LEED-ND nói: Nhng gì mà LEED-ND làm là mang mi th li vi nhau và to ra mt s gn kết trên khp các chuyên môn hp.
S
tương đương v chc năng vi Lut Phân vùng Quy hoch[5]
Mang t
t c nhng mi quan tâm li vi nhau là cách tiêu chun có th hướng dn s phát trin ti mt mc đích xác đnh; nó cũng là mt quá trình làm vic ct lc ca y ban, nhiu người cm thy kết qu thu được là mt công thc dùng được cho phát trin đô th bn vng.
Eliot Allen t
công ty Criterion Planners, mt công ty ký hp đng vi Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ trong vic đánh giá 238 d án thuc giai đon th nghim cho rng “Tiêu chun tương đương như chc năng ca Lut Phân vùng Quy hoch, nó chính là mc tiêu Lut phn vùng Quy hoch nhm ti đ đt đến cht lượng môi trường và bn vng”.
Vào đ
u nhng năm 2007 Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ kêu gi các nhà phát trin tham d giai đon th nghim ca LEED-ND. Kế hoch ban đu là chp nhn 120 d án, nhưng có gn 400 d án bày t mi quan tâm ti giai đon th nghim này. Trong s đó, cui cùng có 238 np đơn tham gia. Báo cáo v d án được gi đi kèm theo l phí da trên quy mô d án, mc l phí t 8000 USD đến 20 000 USD.

V
trí ca các d án thuc chương trình th nghim LEED-ND do công ty Criterion Planners lp

(Tiêu đ
: LEED cho Phát trin khu vc Lân bang- Các d án đăng ký th nghim Hoa Kỳ, tháng 8 năm 2007)
Các d
án được chp nhn trong giai đon th nghim đi din cho 39 bang và sáu quc gia, mc dù phn ln các d án nm Hoa Kỳ, đc bit là California. Danh sách ca các d án được chp thun trong chương trình th nghim được công b vào mùa hè năm 2007, và các nhà phát trin ca nhng d án này được phép đ trình tài liu ca mình v vic các d án ca h đã tha mãn nhng điu kin tiên quyết và tiêu chun ca h thng đánh giá như thế nào. Hin ti mi ch có mt nhóm d án np tài liu ca h đ được duyt. Nhưng nhng người np đơn khiến cho Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ bn rn vi nhng câu hi và các mi quan tâm làm thế nào đ tính toán các thông s và làm thế nào đ ng dng mt vài tiêu chun đánh giá chung cho các khía cnh đc bit ca d án ca h.
Nh
ng bài hc t h thng mi
Giám đ
c ca LEED-ND ti Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ Jennifer Henry cho biết h nhn được t 80 đến 100 câu hi mt tun t nhng người np đơn. Cô cho rng, đây thc s là đu vào quý giá, loi câu hi đã đnh hình tiêu chun mà sau này s được gii thiu ti phn kết lun ca giai đon th nghim vào năm 2009. Kinh nghim ca Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ vi h thng đã được thiết lp LEED cho công trình cho phép nhng người to nên LEED-ND tránh được nhng sai lm ch yếu v mt t chc. Nhưng điu đó cũng không có nghĩa là không có rào cn và nhng tr ngi t này đến năm 2009
Henry nói v
LEED dành cho công trình “Nó là h thng đánh giá đã trưởng thành. Còn chúng tôi mi ch là tr v thành niên”.
Khi ý t
ưởng ban đu v h thng đánh giá này đang được p , c đi din ca USGBC, CNU và NRDC đu bit rng mt s li ích ca h phi b loi b. Farr nh li nhng thành viên ca y ban: h là nhng người chơi tt vi 15 người- nhưng phi hp tt vi nhau không có nghĩa là h hip đng vi
nhau.
Giám đ
c ca Chương trình Tăng trưởng Thông minh NRDC đng thi là phó giám đc ca y Ban Ct cán LEED-ND Kaid Benfield nói: Đã có nhng tha hip. Theo Farr, ví d tho ra các tiêu chí tiên quyết cn thiết cho vic cp chng ch hóa ra là mt trong nhng đim mâu thun nht. Các điu kin tiên quyết như là v trí ca d án và mt đ ti thiu phc v hoc không gian m hoc không gian trong nhà đ cp chng ch. Theo đó làm cho đúng là quan trng nhưng không h d.

Henry nói v
bn cht rõ ràng ca các điu kin tiên quyết “Điu thc s quan trng đi vi nhng người ng h Tăng trưởng Thông minh là không cho phép mi đa đim ti được cp chng nhn, bi vì nếu thê, nó không còn là h thng đánh giá dành cho tăng trưởng thông minh na. Mt khác, bn li có nhng nhà quy hoch và nhng người thc hành mun ci biến quy hoch ca mình bt k đa đim là như thế nào”.
Nh
ưng ngưỡng gii hn phi được đt ra mt nơi nào đó, còn các thành viên y ban t tin rng nhng gì h viết s khuyến khích kiu phát trin đô th mà h coi là cn thiết cho mt tương lai bn vng. Cho đến khi nào các tài liu ca d án được gi ti, tht khó biết các tác gi ca tiêu chun đã hoàn thành công vic tt c nào.
Benfield nói “M
t trong nhng điu mà chúng tôi có th hc t chương trình th nghim đang được tiến hành là các quyết đnh chúng tôi thc hin din ra thế nào trong thế gii thc. Chúng tôi có th biết được rng chúng tôi có mt tiêu chuân được thiết kế đ bo v điu nào đó có mt h qu không lường như thế nào đó khiến cho mt nơi nào đó gp khó khăn. Nếu chúng tôi có mt tiêu chun v thoát nước mưa khiến nó tr nên khó trong vic xây dng mt đ ln ti trung tâm thành ph thì chúng tôi phi đnh giá li c hai li ích trên.
Các k
ết qu khích l
Vi
ết mt tiêu chun ch cho phép các d án tt nht đt được chng chu cu nó phi tht c th. Chính cái tiêu đim hp này là mt quá trình đu tranh đi vi mt vài thành viên y ban.
Ông Farr cho bi
ết “Tiêu chun quá hp là k thù ca vic to ra mt nơi tt đp. Mt trong nhng kinh nghim mi trong nhng năm gn đây là nhng nhà quy hoch phi chu đng vi ý tưởng rng tiêu chun môi trường mi có th quá hp- mt vài điu được to ra không có ch đích như vy- đã khiến vic to ra nhng khu vc đô th đi b được tr thành khó khăn.
D
a trên báo cáo mi đây ca Allen và công ty Criterion Planners v nhóm các d án đu tiên thuc v giai đon th nghim, mt lot đa dng nhng kiu d án, quy mô và đa đim đã có mt, hu hết dường như thuc v đnh nghĩa truyn thng ca “Tăng trưởng Thông minh”. Đây là nhng kết qu đáng khích l đi vi y ban.
Ông Benfield nói “Chúng đ
ược đt hu như tuyt đi nhng khu vc đô th, nhng nơi d dàng tiếp cn giao thông công cng, và điu đó nói vi tôi rng chúng ta đã và đang thu hút chính xác nhng loi đa đim mà chúng tôi mun khuyến khích”.
Theo ông Allen, ph
n ln các d án được đt ti nhng vùng đô th, nơi chúng đã có mt mt đ xây dng trung bình, thường là gp đôi mc trung bình toàn quc. Đây là tin tc tt lành cho mi t chc thành viên.
Ông Norquist nói “Khi ki
u phát trin tr thành mt đ dày hơn s thc s làm cho điu kin sng ca mi người tt hơn lên. Tôi luôn luôn nhc đến phương thuc tin dng cho s tht không tin dng”.
Quan đi
m ca nhà phát trin
M
t trong nhng d án thuc giai đon th nghim là Stapleton, mt d án s dng đt hn hp (mixed use), thuc Ch nghĩa Đô th Mi được xây dng thành ph Denver, bang Colorado. D án được tiếp th như mt d án không hoàn toàn trung tâm thành ph và cũng không phi ngoi vi, đích nhm đến là nhng người tr tui có ngh nghip n đnh mun sng gn nơi làm vic trung tâm Denver, khi đó h không phi mt hàng gi di chuyn đến nơi làm vic và li còn có th đi b t nhà đến công viên hoc ca hàng gn đó. Melissa Knott là giám đc ca Công ty phát trin bt đng sn Forest City chuyên v phát trin bn vng cho d án Stapleton, bà coi d án như mt ví d hoàn ho nhng gì mà LEED-ND đang c gng thc hin.
Bà Knott cho bi
ết: Đây được coi như mt cng đng phát trin bn vng. Nó có tt c mi ý tưởng: bn vng, nhà xã hi, giáo dc và công ngh. Tt c nhng mnh khác nhau này. Đi vi chúng tôi chng phi suy tính gì khi tham gia vào chương trình th nghim này.
Toàn c
nh d án Stapleton, vi trung tâm Denver, Colorado phía sau. Stapleton là mt d án Giai đan 2 tìm kiếm chng ch LEED-ND
Stapleton là m
t trong nhng d án ln đ trình đ được cp chng ch. Đây chính là mi quan tâm ca Knott, bà lo lng v quy mô ln ca d án bao gm nhiu phn và các khía cnh nh hơn mà mt vài vn đ nh có th làm cho d án b chch khi được cp chng ch. Nhưng bà cũng hy vng rng nhng bài hc hc được t Stapleton trong giai đan th nghim s giúp chnh sa tiêu chun đ đánh giá tt hơn nhng d án ln.

Giá và nh
ng nguy him tim n
Làm cho h
thng tt hơn t bên trong là mc đích chính ca gia đon th nghim cho USGBC. Nhưng bên ngòai h thng đã có nhng lo ngi rng h thng có th hóa ra là không bn vng như nó đnh hướng ti. Perter Gordon là nhà kinh tế hc đô th và giáo sư ti trường Đi Hc Nam California. Ông lo ngi rng nhn mnh quá nhiu vào s phát trin bn vng ca đô th s có nhng h qu bt li không lường trước.
Ông Gordon nói “V
n có giá phi tr cho s phát trin bn vng và tăng trưởng thông minh. Bn có th có nhng điêu đó, nhưng tôi mun mi người biết được cái giá đó. Và tôi nghĩ giá phi tr bây gi thuc v nhà xã hi và tôi mun mi người biết được con s”.
Gordon nói ti
ếp: Nếu vn đ là s thay đi khí hu hãy theo đui gii pháp đánh thuế vào khí thi carbon[6]. Nếu anh dùng gii pháp đánh thuế carbon, thì dù mun hay không s có mười ngàn chương trình nh đc lp gánh chu nhng chi phí tim n. Bng cách đánh thuế carbon, chi phí là rõ ràng. Nhưng theo quan đim ca tôi, khi giá c là tim n nhng chương trình như vy là thuc đc.



Chi phí c
a mt d án LEED-ND hu như s do khách hàng gánh chu, chng hn như l phí cp chng ch, tư vn thiết kế và vt liu cho kiến trúc Xanh thường không h r. Nhưng nhng người thuc phe LEED-ND ít lo lng v vic h thng làm vic thế nào hơn là điu gì s xy ra nếu nó tr nên quá thành công. Farr và nhng người khác đã ch ra rng tiêu chun LEED-ND hu như s kh năng tr thành b lut hướng dn các thành ph và các th trn trên con đường phát trin Xanh. Theo đui tiêu chun xa hơn na ging như phê chun mt đo lut, điu đó khiến nhiu người không thoi mái.
Ông Norquist nói: Đó có th
là vn đ bi vì bt kỳ sai lm nào trong h thng LEED - mà luôn luôn có sai lm trong nhng vic như thế này, đó là nguyên nhân vì sao h c phi rà soát đi rà soát li, ri rà soát đi rà soát li- và h có th viết nó như nhng đo lut. Nhưng nếu h sai lm đ thay đi s khó khăn hơn.
Bà Knott cũng hi
u rng các tác đng tiêu cc ca vic biến h thng này thành bt buc và kêu gi các nhà phát trin và các quan chc tránh vic gn kết mt cách mù quáng h thng vi vic cp chng ch. Bà nói tiếp: H thng cung cp các ý tưởng tt và hướng dn cho nhà phát trin, nhưng da trên nó đ vch kế hoch là mt sai lm.
BàKnott cho bi
ết: S là vn đ nếu anh cn mt danh sách (checklist) giúp mình đưa ra kế hoch phát trin. Đó không phi là cách làm quy hoch. Tùy thuc vào hoàn cnh ca d án, tôi cho rng tiêu chun là nhng quyết đnh được kỳ vng làm tt hơn.
Nh
n biết bn cht c th tùy thuc vào tng d án ca quy hoch. LEED-ND tách bit nhng d án np đơn thành ba nhóm da trên tình trng ca quá trình phát trin: giai đan quy hoch sơ b trước khi bt kỳ giy phép hoc quyn xây dng nào được cp, giai đon sau khi chp thun khi quá trình xây dng đã bt đu và giai đon hoàn thành hoc gn hoàn thành d án. Ví d, d án Stapleton ca Knott thuc nhóm hai. phn ln các d án trong chương trình th nghim thuc v giai đon mt, nhiu người liên quan đến LEED-ND coi đó như là mt điu tích cc.

Ông Allen cho r
ng: Mi người mun thy h thng có thnh hưởng tích cc ti công vic ca nhà thiết kế và quy hoch, h nhng người thy được rng trong giai đon quy hoch cn cho phép tiêu chun LEED-ND tr thành mt phn ca quá trình thiết kế, ch không phi ch là nhng bin pháp ng phó vi d kin.
Khi càng có nhi
u h sơ được np cho USGBC, h tiêu chun LEED-ND không nghi ng gì na s tiến hóa. Người ta kỳ vng nhng chng ch LEED-ND đu tiên s được trao trong vòng hai tháng ti. Khi chúng được cp thì mt phiên bn hoàn thin hơn ca khái nim đa chiu v đô th bn vng s bt đu được phát trin.

[1] Neighborhood: khu v
c lân bang là mt khu vc có đường biên rõ rt và có tính cht riêng bit có th phân bit so vi các khu vc khác. Cư dân trong khu vc lân bang thường có ý thc rõ rt v nơi mình . Trong các tài liu quy hoch ta thường dch là khu vc láng ging hoc khu (chú thích ca người dch-ND).
[2] Hybrid car: xe lai, là lo
i xe s dng nhiên liu hn hp như xăng-đin, hoc xăng-cn.
[3] Affordable house: nhà
xã hi hoc nhà cho người thu nhp thp.
[4] Open communities: nh
ng cng đng m là nhng cng đng d dàng tiếp nhn người có thu nhp thp, người thiu s và người khuyết tt.
[5] Zoning Ordinance: Lu
t phân vùng Quy hoch, là lut quy đnh c th môi trường hình th xây dng. Lut quy đnh rõ ràng khong lùi, kiu cách tòa nhà, mt đ xây dng công trình và rt nhiu nhng yếu t khác liên quan đến môi trường xây dng. Theo mt khía cnh nào đó nó gn như Điu l qun lý đô th mt s thành ph nước ta nhưng trước hết nó là Lut, nên tính cht pháp lý rt cao đng thi li quy đnh rt c th tng yếu t ca môi trường xây dng (ND).
[6] Carbon tax: đánh thu
ế vào khí thi carbon (ND).



Kevin Lynch- Good City Form- Hinh thuc hoan hao cua thanh pho