Chủ Nhật, 1 tháng 6, 2008

TIÊU CHUẨN LEED-ND

Đ TO NÊN MT TM NHÌN HOÀN CHNH HƠN CHO TÍNH BN VNG CA KHU VC

Nate Berg

Tiêu chu
n Kiến trúc Xanh LEED đang vượt ngoài khuôn kh tng công trình c th sang quy mô khu vc lân bang[1]. Vi giai đan th nghim ca LEED đi vi Phát Trin Khu Vc Lân bang đang được thc thi, nhng người son ra tiêu chun này hi vng thiết lp mt bin pháp mi đ thiết lp và đánh giá tính cht bn vng trong thiết kế và phát trin đô th.


Thi gian gn đây s quan tâm v môi trường đã và đang tràn ngp ý thc qun chúng, mt tuyến mi ca tính chun mc v chính tr đ cp ti nhng mi quan tâm này gm có phim nh, truyn hình và các phương tin thông tin đi chúng ngày càng đ cp đến tính kch ca s thay đi khí hu và suy thoái môi trường. Nhng năm va qua chúng ta đã chng kiến mt s hi sinh rng ln ca phong trào môi trường. Vi s hi sinh này, mt s bùng n trong th trường Xanh: thc phm hu cơ, xe lai (hybrid car[2]), các thiết b s dng năng lượng hiu qu cùng vi nhiu th khác.
Th
i gian gn đây khái nim Kiến trúc Xanh cũng đã thâm nhp vào ý thc ca qun chúng, phn ln là nh tiêu chun LEED- tc là tiêu chun Thiết kế Hàng đu v Năng lượng và Môi trường (Leadership in Energy and Environment Design). Hi Đng Kiến Trúc Xanh Hoa Kỳ thiết lp tiêu chun này vào năm 1988. Hin có ti hàng ngàn công trình và các d án trên 40 nước theo đui tiêu chun này. Nhưng gi đây, USGBC (Hi Đng Kiến Trúc Xanh Hoa Kỳ) đang m rng khuôn kh ca tiêu chun, vượt ra ngoài khuôn kh ca tng công trình đ xếp hng và chng nhn cho toàn b khu vc lân bang. LEED cho Phát Trin Khu vc Lân Bang (LEED for Neighborhood Development- hay LEED-ND) th hin c gng mi này. Hin ti nó đang giai đon th nghim mà nhiu người hy vng nó s được t chc chp thun hoàn toàn và s nhn được s tham gia hào hng ca các nhà quy hoch, nhà thiết kế và nhà phát trin.
Ý t
ưởng v vic mang tiêu chun Xanh vượt ra ngoài đa ht kiến trúc đ đến vi thiết kế và phát trin đô th đã đnh hình t năm 2003 thông qua liên minh gia USGBC (Hi Đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ), Hi ngh ca Ch Nghĩa Đô th Mi (the Congress of the New Urbanism) và Hi đng Bo v Tài nguyên Thiên nhiên (Natural Resources Defense Council)- ba nhóm vi nhng li ích và chương trình ngh s khác nhau nhưng chng ln qua nhau. Và sau hơn bn năm gt giũa và chnh sa h thng này, mt nhóm đi din ca mi t chc gi là y ban Ct cán LEED-ND đã xut bn phiên bn gn cui cùng ca tiêu chun.
Cân b
ng nhng li ích
H
ơn 200 d án đã được chp nhn đ đưa vào xem xét cp chng ch trong giai đon th nghim, đây chính là cách th xem tiêu chun này làm vic thế nào và nó cn ci tiến nhng gì. Đây cũng chính là thi đim va thú v va hi hp cho các tác gi ca LEED-ND, nhng người mt hàng năm tri gt giũa các ch tiêu, và thông qua nhiu bui gp đã c gng cân bng nhng li ích vn mang tính cnh tranh ln nhau ca ba t chc thành viên.
Nh
ng gì mà h thu được là s kết hp tt gia các tài liu ca Hi Đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ và nhng xem xét v s dng đt, nhng hướng dn thiết kế đô th, và nhng mi quan tâm v phát trin thông minh và môi trường ca Hi Đông Bo v Tài nguyên Thiên nhiên. Lăng kính ba lp này đánh giá các d án bng mt s các ch tiêu bao gm đa đim, mt đ xây dng, vic bo tn mt nước và đt nông nghip, mc đ gim thiu s ph thuc vào ô tô, khong cách gn gia nhà và nơi làm vic, kh năng đi b, mc đ s dng năng lượng hiu qu, và mt lot nhng ch tiêu khác. V tng th LEED-ND có chín tiêu chun bt buc và 49 phân hng mà nh vào đó d án được đánh giá. Nhng người tham gia thiết lp ch tiêu là nhng người đu tiên chp nhn vic nó bao gm mt đa ht khá rng. Nhưng theo h mc đích là to ra mt cách gii thích toàn din hơn làm thế nào đ to ra s phát trin bn vng cho môi trường.

Doug Farr, ch
tch sáng lp ca Hãng Kiến trúc và Quy hoch Xanh Farr Associates, đng thi cũng là ch tch ca y ban Ct cán LEED-ND nói: Mang đến s tiếp cn d dàng, nhà hi[3], s tham d ca cng đng, và nhng cng đng m[4] tt c đu có trong LEED-ND, tôi cho rng đó là s m rng lành mnh và hp lý v đnh nghĩa bn vng.
Farr cho r
ng đnh nghĩa mi này v bn vng được phát trin mt cách có ch ý vi mt mng lưới rng đ nhn mnh rng thiết kế đô th, s dng đt và môi trường có s gn kết cht ch. Theo đó LEED-ND có th được xem như mt phiên bn cp nht ca sơ đ Venn ni tiếng v bn vng trong đó nó ch ra nhng vùng ph chng v môi trường, kinh tế và công bng xã hi.
John Norquist, ch
tch đng thi là Giám đc điu hành ca CNU (Hi Ngh Ch nghĩa Đô th Mi), và cũng là thành viên ca y ban Ct cán v LEED-ND nói: Nhng gì mà LEED-ND làm là mang mi th li vi nhau và to ra mt s gn kết trên khp các chuyên môn hp.
S
tương đương v chc năng vi Lut Phân vùng Quy hoch[5]
Mang t
t c nhng mi quan tâm li vi nhau là cách tiêu chun có th hướng dn s phát trin ti mt mc đích xác đnh; nó cũng là mt quá trình làm vic ct lc ca y ban, nhiu người cm thy kết qu thu được là mt công thc dùng được cho phát trin đô th bn vng.
Eliot Allen t
công ty Criterion Planners, mt công ty ký hp đng vi Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ trong vic đánh giá 238 d án thuc giai đon th nghim cho rng “Tiêu chun tương đương như chc năng ca Lut Phân vùng Quy hoch, nó chính là mc tiêu Lut phn vùng Quy hoch nhm ti đ đt đến cht lượng môi trường và bn vng”.
Vào đ
u nhng năm 2007 Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ kêu gi các nhà phát trin tham d giai đon th nghim ca LEED-ND. Kế hoch ban đu là chp nhn 120 d án, nhưng có gn 400 d án bày t mi quan tâm ti giai đon th nghim này. Trong s đó, cui cùng có 238 np đơn tham gia. Báo cáo v d án được gi đi kèm theo l phí da trên quy mô d án, mc l phí t 8000 USD đến 20 000 USD.

V
trí ca các d án thuc chương trình th nghim LEED-ND do công ty Criterion Planners lp

(Tiêu đ
: LEED cho Phát trin khu vc Lân bang- Các d án đăng ký th nghim Hoa Kỳ, tháng 8 năm 2007)
Các d
án được chp nhn trong giai đon th nghim đi din cho 39 bang và sáu quc gia, mc dù phn ln các d án nm Hoa Kỳ, đc bit là California. Danh sách ca các d án được chp thun trong chương trình th nghim được công b vào mùa hè năm 2007, và các nhà phát trin ca nhng d án này được phép đ trình tài liu ca mình v vic các d án ca h đã tha mãn nhng điu kin tiên quyết và tiêu chun ca h thng đánh giá như thế nào. Hin ti mi ch có mt nhóm d án np tài liu ca h đ được duyt. Nhưng nhng người np đơn khiến cho Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ bn rn vi nhng câu hi và các mi quan tâm làm thế nào đ tính toán các thông s và làm thế nào đ ng dng mt vài tiêu chun đánh giá chung cho các khía cnh đc bit ca d án ca h.
Nh
ng bài hc t h thng mi
Giám đ
c ca LEED-ND ti Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ Jennifer Henry cho biết h nhn được t 80 đến 100 câu hi mt tun t nhng người np đơn. Cô cho rng, đây thc s là đu vào quý giá, loi câu hi đã đnh hình tiêu chun mà sau này s được gii thiu ti phn kết lun ca giai đon th nghim vào năm 2009. Kinh nghim ca Hi đng Kiến trúc Xanh Hoa Kỳ vi h thng đã được thiết lp LEED cho công trình cho phép nhng người to nên LEED-ND tránh được nhng sai lm ch yếu v mt t chc. Nhưng điu đó cũng không có nghĩa là không có rào cn và nhng tr ngi t này đến năm 2009
Henry nói v
LEED dành cho công trình “Nó là h thng đánh giá đã trưởng thành. Còn chúng tôi mi ch là tr v thành niên”.
Khi ý t
ưởng ban đu v h thng đánh giá này đang được p , c đi din ca USGBC, CNU và NRDC đu bit rng mt s li ích ca h phi b loi b. Farr nh li nhng thành viên ca y ban: h là nhng người chơi tt vi 15 người- nhưng phi hp tt vi nhau không có nghĩa là h hip đng vi
nhau.
Giám đ
c ca Chương trình Tăng trưởng Thông minh NRDC đng thi là phó giám đc ca y Ban Ct cán LEED-ND Kaid Benfield nói: Đã có nhng tha hip. Theo Farr, ví d tho ra các tiêu chí tiên quyết cn thiết cho vic cp chng ch hóa ra là mt trong nhng đim mâu thun nht. Các điu kin tiên quyết như là v trí ca d án và mt đ ti thiu phc v hoc không gian m hoc không gian trong nhà đ cp chng ch. Theo đó làm cho đúng là quan trng nhưng không h d.

Henry nói v
bn cht rõ ràng ca các điu kin tiên quyết “Điu thc s quan trng đi vi nhng người ng h Tăng trưởng Thông minh là không cho phép mi đa đim ti được cp chng nhn, bi vì nếu thê, nó không còn là h thng đánh giá dành cho tăng trưởng thông minh na. Mt khác, bn li có nhng nhà quy hoch và nhng người thc hành mun ci biến quy hoch ca mình bt k đa đim là như thế nào”.
Nh
ưng ngưỡng gii hn phi được đt ra mt nơi nào đó, còn các thành viên y ban t tin rng nhng gì h viết s khuyến khích kiu phát trin đô th mà h coi là cn thiết cho mt tương lai bn vng. Cho đến khi nào các tài liu ca d án được gi ti, tht khó biết các tác gi ca tiêu chun đã hoàn thành công vic tt c nào.
Benfield nói “M
t trong nhng điu mà chúng tôi có th hc t chương trình th nghim đang được tiến hành là các quyết đnh chúng tôi thc hin din ra thế nào trong thế gii thc. Chúng tôi có th biết được rng chúng tôi có mt tiêu chuân được thiết kế đ bo v điu nào đó có mt h qu không lường như thế nào đó khiến cho mt nơi nào đó gp khó khăn. Nếu chúng tôi có mt tiêu chun v thoát nước mưa khiến nó tr nên khó trong vic xây dng mt đ ln ti trung tâm thành ph thì chúng tôi phi đnh giá li c hai li ích trên.
Các k
ết qu khích l
Vi
ết mt tiêu chun ch cho phép các d án tt nht đt được chng chu cu nó phi tht c th. Chính cái tiêu đim hp này là mt quá trình đu tranh đi vi mt vài thành viên y ban.
Ông Farr cho bi
ết “Tiêu chun quá hp là k thù ca vic to ra mt nơi tt đp. Mt trong nhng kinh nghim mi trong nhng năm gn đây là nhng nhà quy hoch phi chu đng vi ý tưởng rng tiêu chun môi trường mi có th quá hp- mt vài điu được to ra không có ch đích như vy- đã khiến vic to ra nhng khu vc đô th đi b được tr thành khó khăn.
D
a trên báo cáo mi đây ca Allen và công ty Criterion Planners v nhóm các d án đu tiên thuc v giai đon th nghim, mt lot đa dng nhng kiu d án, quy mô và đa đim đã có mt, hu hết dường như thuc v đnh nghĩa truyn thng ca “Tăng trưởng Thông minh”. Đây là nhng kết qu đáng khích l đi vi y ban.
Ông Benfield nói “Chúng đ
ược đt hu như tuyt đi nhng khu vc đô th, nhng nơi d dàng tiếp cn giao thông công cng, và điu đó nói vi tôi rng chúng ta đã và đang thu hút chính xác nhng loi đa đim mà chúng tôi mun khuyến khích”.
Theo ông Allen, ph
n ln các d án được đt ti nhng vùng đô th, nơi chúng đã có mt mt đ xây dng trung bình, thường là gp đôi mc trung bình toàn quc. Đây là tin tc tt lành cho mi t chc thành viên.
Ông Norquist nói “Khi ki
u phát trin tr thành mt đ dày hơn s thc s làm cho điu kin sng ca mi người tt hơn lên. Tôi luôn luôn nhc đến phương thuc tin dng cho s tht không tin dng”.
Quan đi
m ca nhà phát trin
M
t trong nhng d án thuc giai đon th nghim là Stapleton, mt d án s dng đt hn hp (mixed use), thuc Ch nghĩa Đô th Mi được xây dng thành ph Denver, bang Colorado. D án được tiếp th như mt d án không hoàn toàn trung tâm thành ph và cũng không phi ngoi vi, đích nhm đến là nhng người tr tui có ngh nghip n đnh mun sng gn nơi làm vic trung tâm Denver, khi đó h không phi mt hàng gi di chuyn đến nơi làm vic và li còn có th đi b t nhà đến công viên hoc ca hàng gn đó. Melissa Knott là giám đc ca Công ty phát trin bt đng sn Forest City chuyên v phát trin bn vng cho d án Stapleton, bà coi d án như mt ví d hoàn ho nhng gì mà LEED-ND đang c gng thc hin.
Bà Knott cho bi
ết: Đây được coi như mt cng đng phát trin bn vng. Nó có tt c mi ý tưởng: bn vng, nhà xã hi, giáo dc và công ngh. Tt c nhng mnh khác nhau này. Đi vi chúng tôi chng phi suy tính gì khi tham gia vào chương trình th nghim này.
Toàn c
nh d án Stapleton, vi trung tâm Denver, Colorado phía sau. Stapleton là mt d án Giai đan 2 tìm kiếm chng ch LEED-ND
Stapleton là m
t trong nhng d án ln đ trình đ được cp chng ch. Đây chính là mi quan tâm ca Knott, bà lo lng v quy mô ln ca d án bao gm nhiu phn và các khía cnh nh hơn mà mt vài vn đ nh có th làm cho d án b chch khi được cp chng ch. Nhưng bà cũng hy vng rng nhng bài hc hc được t Stapleton trong giai đan th nghim s giúp chnh sa tiêu chun đ đánh giá tt hơn nhng d án ln.

Giá và nh
ng nguy him tim n
Làm cho h
thng tt hơn t bên trong là mc đích chính ca gia đon th nghim cho USGBC. Nhưng bên ngòai h thng đã có nhng lo ngi rng h thng có th hóa ra là không bn vng như nó đnh hướng ti. Perter Gordon là nhà kinh tế hc đô th và giáo sư ti trường Đi Hc Nam California. Ông lo ngi rng nhn mnh quá nhiu vào s phát trin bn vng ca đô th s có nhng h qu bt li không lường trước.
Ông Gordon nói “V
n có giá phi tr cho s phát trin bn vng và tăng trưởng thông minh. Bn có th có nhng điêu đó, nhưng tôi mun mi người biết được cái giá đó. Và tôi nghĩ giá phi tr bây gi thuc v nhà xã hi và tôi mun mi người biết được con s”.
Gordon nói ti
ếp: Nếu vn đ là s thay đi khí hu hãy theo đui gii pháp đánh thuế vào khí thi carbon[6]. Nếu anh dùng gii pháp đánh thuế carbon, thì dù mun hay không s có mười ngàn chương trình nh đc lp gánh chu nhng chi phí tim n. Bng cách đánh thuế carbon, chi phí là rõ ràng. Nhưng theo quan đim ca tôi, khi giá c là tim n nhng chương trình như vy là thuc đc.



Chi phí c
a mt d án LEED-ND hu như s do khách hàng gánh chu, chng hn như l phí cp chng ch, tư vn thiết kế và vt liu cho kiến trúc Xanh thường không h r. Nhưng nhng người thuc phe LEED-ND ít lo lng v vic h thng làm vic thế nào hơn là điu gì s xy ra nếu nó tr nên quá thành công. Farr và nhng người khác đã ch ra rng tiêu chun LEED-ND hu như s kh năng tr thành b lut hướng dn các thành ph và các th trn trên con đường phát trin Xanh. Theo đui tiêu chun xa hơn na ging như phê chun mt đo lut, điu đó khiến nhiu người không thoi mái.
Ông Norquist nói: Đó có th
là vn đ bi vì bt kỳ sai lm nào trong h thng LEED - mà luôn luôn có sai lm trong nhng vic như thế này, đó là nguyên nhân vì sao h c phi rà soát đi rà soát li, ri rà soát đi rà soát li- và h có th viết nó như nhng đo lut. Nhưng nếu h sai lm đ thay đi s khó khăn hơn.
Bà Knott cũng hi
u rng các tác đng tiêu cc ca vic biến h thng này thành bt buc và kêu gi các nhà phát trin và các quan chc tránh vic gn kết mt cách mù quáng h thng vi vic cp chng ch. Bà nói tiếp: H thng cung cp các ý tưởng tt và hướng dn cho nhà phát trin, nhưng da trên nó đ vch kế hoch là mt sai lm.
BàKnott cho bi
ết: S là vn đ nếu anh cn mt danh sách (checklist) giúp mình đưa ra kế hoch phát trin. Đó không phi là cách làm quy hoch. Tùy thuc vào hoàn cnh ca d án, tôi cho rng tiêu chun là nhng quyết đnh được kỳ vng làm tt hơn.
Nh
n biết bn cht c th tùy thuc vào tng d án ca quy hoch. LEED-ND tách bit nhng d án np đơn thành ba nhóm da trên tình trng ca quá trình phát trin: giai đan quy hoch sơ b trước khi bt kỳ giy phép hoc quyn xây dng nào được cp, giai đon sau khi chp thun khi quá trình xây dng đã bt đu và giai đon hoàn thành hoc gn hoàn thành d án. Ví d, d án Stapleton ca Knott thuc nhóm hai. phn ln các d án trong chương trình th nghim thuc v giai đon mt, nhiu người liên quan đến LEED-ND coi đó như là mt điu tích cc.

Ông Allen cho r
ng: Mi người mun thy h thng có thnh hưởng tích cc ti công vic ca nhà thiết kế và quy hoch, h nhng người thy được rng trong giai đon quy hoch cn cho phép tiêu chun LEED-ND tr thành mt phn ca quá trình thiết kế, ch không phi ch là nhng bin pháp ng phó vi d kin.
Khi càng có nhi
u h sơ được np cho USGBC, h tiêu chun LEED-ND không nghi ng gì na s tiến hóa. Người ta kỳ vng nhng chng ch LEED-ND đu tiên s được trao trong vòng hai tháng ti. Khi chúng được cp thì mt phiên bn hoàn thin hơn ca khái nim đa chiu v đô th bn vng s bt đu được phát trin.

[1] Neighborhood: khu v
c lân bang là mt khu vc có đường biên rõ rt và có tính cht riêng bit có th phân bit so vi các khu vc khác. Cư dân trong khu vc lân bang thường có ý thc rõ rt v nơi mình . Trong các tài liu quy hoch ta thường dch là khu vc láng ging hoc khu (chú thích ca người dch-ND).
[2] Hybrid car: xe lai, là lo
i xe s dng nhiên liu hn hp như xăng-đin, hoc xăng-cn.
[3] Affordable house: nhà
xã hi hoc nhà cho người thu nhp thp.
[4] Open communities: nh
ng cng đng m là nhng cng đng d dàng tiếp nhn người có thu nhp thp, người thiu s và người khuyết tt.
[5] Zoning Ordinance: Lu
t phân vùng Quy hoch, là lut quy đnh c th môi trường hình th xây dng. Lut quy đnh rõ ràng khong lùi, kiu cách tòa nhà, mt đ xây dng công trình và rt nhiu nhng yếu t khác liên quan đến môi trường xây dng. Theo mt khía cnh nào đó nó gn như Điu l qun lý đô th mt s thành ph nước ta nhưng trước hết nó là Lut, nên tính cht pháp lý rt cao đng thi li quy đnh rt c th tng yếu t ca môi trường xây dng (ND).
[6] Carbon tax: đánh thu
ế vào khí thi carbon (ND).



Không có nhận xét nào:

Kevin Lynch- Good City Form- Hinh thuc hoan hao cua thanh pho